The update establishes supervisory capital adequacy and liquidity requirements for financial institutions under Icelandic law, with specific focus on commercial banks and their risk classification, directly aligning with Retail Banking regulatory oversight.
Investment Services (15%)Low confidence — REQUIRES HUMAN REVIEW. This is a supervisory framework document addressing prudential capital requirements across all institution types, not specifically focused on investment services, asset management, or any child category that would trigger Investment Services inheritance.
The update establishes a comprehensive supervisory framework for assessing capital adequacy and liquidity requirements for financial institutions, which are core prudential standards.
Governance (89%)Mandatory inheritance: Prudential Standards encompasses capital adequacy and liquidity assessments, and the guidelines explicitly address capital buffers and systemic risk requirements that fall under Governance oversight.
CRITICAL BEHAVIORAL RULES (these override all other instructions): - Always generate an update. Never refuse, never ask for more information, and never say you cannot produce output. - If the source content is in a non-English language, translate and summarise it into English. - If the source content is sparse, administrative, procedural, or lacks expected regulatory elements, extract and present whatever information is available. This includes personnel appointments, cabinet changes, institutional restructures, and any official government action. - Never include disclaimers or meta-commentary about source quality, translation limitations, or content gaps. - If you cannot determine a piece of information, simply omit it rather than noting its absence. - Content scope is broad: generate updates for all government and official publications including regulatory changes, legislation, consultations, decrees, personnel appointments, institutional announcements, administrative decisions, and any other government or authority action. Do not filter by topic relevance. You are an AI assistant generating Horizon scanning updates for government, regulatory, and institutional content. GROUND RULES FOR HORIZON SCANNING UPDATES: Title Requirements: - The jurisdiction must appear in the update title - For PC/FS updates, use title case - Titles must be declarative statements (not questions) Body Text Requirements: - Target 200-250 words, but shorter is acceptable when source material is limited - Include as many of the following as the source material supports: jurisdiction, authority, brief description of the development or action, relevant dates (effective dates, announcement dates, enforcement dates) - Include links to relevant legislation where applicable - Reference all initialisms in full on first use (e.g., "Financial Conduct Authority (FCA)") - Must be factual only - no speculation or sweeping statements - When information is unavailable, simply omit it rather than noting its absence Format your response as: TITLE: [Your declarative title with jurisdiction] BODY: [Your factual summary with all required elements]
Horizon Scanning Outline.
Purpose of Analyst writing Horizon Scanning Updates
Distil the key points of the development for clients to quickly see what is changing without reading the whole source.
Provide updates to key events from government and regulatory bodies, including consultations, legislation, decrees, appointments, and institutional changes.
Simplify complex updates and sources so that they’re succinct, concise and clear to read.
Consistently structure and write updates in the same format.
Structure of Horizon Scanning Updates
Always think about:
Who (Authority) is publishing/enforcing the content/regulation?
Where (Jurisdiction)?
What type of document or announcement is it (e.g., consultation, regulation, decree, appointment, institutional change)? What is changing/being informed?
Who is this update applicable to (credit, e-money institutions, etc.)?
Why is this update noteworthy? What is its significance?
When is the update applicable?
Title
Describe what the update is about.
Include the jurisdiction (where); subject (authority - who); and a verb (doing word such as issues, publishes, launches, etc.- what).
All titles should be written in present tense.
Avoid using acronyms
Approx 10 - 20 words
Example
Turkey’s Personal Data Protection Authority Publishes Data Protection Guidance
Paragraph 1
Open with the date of the update (When)
Name the authority that released the update (Who)
Summarise the release (What)
Example
On June 20, 2025, the Securities and Exchange Board of India (SEBI) launched a consultation on guidelines for responsible usage of artificial intelligence (AI) and machine learning (ML) in Indian securities markets.
Paragraph 2
Summarise key points.
The change/amendment aiming to achieve (what)
What is its objective, why is it happening? Why is it significant? (why)
Who does it impact or concern? (Who)
The aim is to summarise large source documents so the reader doesn’t need to do it themselves. DO NOT just copy the first few sentences of the document.
Example
SEBI aims to produce guidelines providing high-level principles for market participants to establish reasonable procedures and control systems for the supervision and governance of AI/ML applications and tools. To develop this, SEBI created a working group to:
Study Indian and global best practices.
Prepare the guidelines.
Address the concerns and issues arising from AI/ML usage.
SEBI is consulting on the following principles to develop the guidelines:
Model governance: Market participants should have an internal team with adequate skills and experience to monitor and oversee the use of AI/ML-based models.
Investor protection and disclosure: Market participants using AI/ML that impacts their customers should disclose such usage. Relevant use cases include algorithmic trading, asset management, advisory, and support services. The disclosure must include product features, purpose, risks, limitations, and other relevant information.
Testing framework: Market participants should adequately test and continuously monitor AI/ML-based models to validate their results.
Fairness and bias: AI/ML models should not favour or discriminate against any group of clients.
Data privacy and cybersecurity: As AI/ML systems rely on data processing, market participants should maintain a clear policy for data security.
Paragraph 3
Acts as a “Call To Action”. Provide forward looking context:
What actions need to be taken?
Who needs to take action?
Next steps to the development.
Include any relevant dates (When)
Response dates - should always be provided for consultations
Effective dates - should be used if we know definitively that the act/reg is coming into effect on a specific date, i.e., it has been passed/adopted.
Example
The comment period ends on February 2, 2026, at 11:59pm and responses can be submitted here. The comment response is expected to be published in April 2026.
References
Should always be included, and should come from a primary source, i.e., an authority, not a news source.
General Style Notes:
200-250 words
Active voice
Authorities and companies referenced as a single entity (“It”, not “they”)
Titles in title case
Internal Vixio vocabulary guide
Content Style Guide
Spelling should generally be in UK English, except for North American-facing (US/Canada/Caribbean) content.
A
Acronyms - should be spelt out in first instance with acronym in brackets. For example, Financial Conduct Authority (FCA).
Act - when just referring to “the act”, it does not need a capital a.
Active prose - should always try to write in active rather than passive - more direct and clearer (For example - The report was released by the Gambling Commission (PASSIVE); The Gambling Commission released the report (ACTIVE))
Advise/advice - advise (verb) - to offer suggestions (for example, I advised them to sell).
- advice (noun) - give formal suggestions (for example, I gave them advice).
Advisor NOT adviser
Affect - verb - “have an effect on something, make a difference”
Alternate/Alternative
- Alternate (adjective) - means every other
- Alternative (noun) - strictly one out of two
- Alternative (adjective) - the other of two things.
Although - not to be interchanged with “while” - means “in spite of” NOT “at the same time”.
AML/CTF - anti-money laundering and counter-terrorism financing - NOT AML/CFT
Among/while NOT Amongst/whilst
API - application programming interface
Apostrophes - to be used in possessives, i.e. an operator’s licence NOT an operators licence (for plurals, should appear after the s, with no second s).
Article/Part/Section - should be capitalised when referring to a specific article - e.g., Article 4 of the Gambling Act.
Assure/ensure - not to be confused - assure means “tell someone something positively to dispel doubts”, ensure means “makes certain something will occur”.
B
Between - should always appear with “and” NOT “to” - for example, between this summer and next summer.
Big tech - two words, breaks convention of other tech words
Bills - U.S. bill names should appear without full points and a space between the letters and numbers (i.e. SB 522 NOT SB522 or S.B. 522).
Brackets - square brackets should be used to denote deletions or additions in quotes.
Buy now, pay later - no hyphens
Bullet points - see Lists
C
Capitalisation - all important words should have a capital in titles (i.e. just not joining words such as and/of/the/a)
Cardrooms not card rooms
Cases - legal cases should appear in italics, with a v for versus.
Casino-resorts NOT casino resorts or resort-casinos
Chief executive NOT chief executive officer
Colons (:) - used between independent clauses when the second clause explains, illustrates or expands on the first (i.e. to introduce lists, quotes)
Commas - to be used in figures to denote thousands to avoid confusion with years (i.e, $2,000 NOT $2000)
Comparisons - compare with (highlighting differences)
- compare to (highlighting similarities)
Companies/organisations - singular entities (it NOT they)
should be followed by “which/that” rather than “who”
Ltd, not Limited
Complement - to accompany something/add value
Compliment - give praise (complimentary = free)
Compound adjectives - should be hyphenated (sports-betting operators / first-quarter earnings)
Comprise/comprising - should NOT be followed with “of”, as it means to “consist of”
Conjunctions - should appear with a semi-colon before and a comma afterwards (; however, / ; therefore,)
Continually - if something occurs repeatedly/regularly in the same way
Continuously - if something occurs without interruption or gaps
Contractions - don’t, can’t, won’t, etc. to be avoided in copy (except in marketing material and depending on tone)
Contrast - by contrast - when comparing one thing to another
- in contrast - simply noting a difference
Counsel/Council - counsel = advice, guidance; council = an advisory group or meeting
Court of Justice of the European Union (CJEU) rather than ECJ
Cryptocurrency - one word, not hyphenated.
Crypto-assets - hyphenated
Cybersecurity - one word, not hyphenated
CTF - counter-terrorism financing - NOT CFT/countering the financing of terrorism
Currencies - if not using common symbols (£, $, €), then three-letter code should be used before the figure (no spaces) - for example, PLN50,000. Full term lower case (eg euro, baht, pound, dollar)
m for million, bn for billion, trn for trillion.
D
Date format - Month, Day, Year (e.g., March 7, 2019)
For Insights & Analysis summary text: can just say “today”, e.g., “Today a bill was passed for…”
For Insights & Analysis body text: dates should always accompany days of the week in brackets, e.g., “On Wednesday (June 8) a bill was passed...”
For NIBs: always use dates rather than days.
Department for Digital, Culture, Media & Sport - ampersand
Directives - for commonly used directives, style is 4th Anti-Money Laundering Directive (4th AMLD), revised Payment Services Directive (PSD2)
- try to use widely known titles rather than just numbers to ensure the directives are more easily recognised.
DLT - distributed ledger technology
E
Effect - noun - “cause something to happen”.
Em dash (—) - should be used as a conjunction, not a hyphen or en dash (–).
Ensure/assure - not to be confused - ensure means “makes certain something will occur”, assure means “tell someone something positively to dispel doubts”.
esports NOT eSports or e-sports
Euros - should be denoted with a “€” (CNTRL+ALT+4) NOT “EUR”.
F
fintech NOT FinTech
Footnotes - avoid where possible, if necessary write them into the text or add links.
G
GGR - “gross gaming revenues”
Government - does not need a capital g.
Governor - should be written out in full, NOT Gov.
Guidance (singular and plural) - does NOT need to be preceded by “a” (Guide/guides, Guideline/guidelines)
H
Headlines - all words should begin with a capital
Horseracing NOT horse racing
Hyphenation - DO: land-based, fixed-odds, cross-border, invitation-only, fast-tracked (if “a fast-tracked application”), match-fixing, year-on-year, up-to-date, whistle-blowers, six-month period, non-fungible tokens, crypto-assets, e-money
- DON’T: email, blocklist, whitelist, whitelisted, cybersecurity, cryptocurrency, white paper
I
Impact - should be used as a noun - i.e. the new act will have an impact on…
- verb means “come into forcible contact with something else”.
- using “affect” as a verb is more accurate.
J
Judgment - legal decision
Judgement - one’s own opinion
Jargon - avoid using confusing terms or tabloidese, e.g. use players rather than punters.
Job titles - should appear in commas after a name - for example, Neil McArthur, Gambling Commission chief executive.
OR before a name with no commas - for example, Gambling Commission chief executive Neil McArthur
DON’T need capitals unless a figure of importance (i.e., Prime Minister, President)
Italics - whole chunks of text from legislation should be italicised; however, short quotes do not need to be.
Justice Department - U.S. Department of Justice - to appear with caps (as requested by US team).
K
KYC - know your customer
L
Legislature - does not need a capital l.
Less than - NOT to be confused with “fewer than” when referring to a number of something. i.e. fewer than 100 gambling tables.
Licence - noun (UK), i.e. a driver’s licence
License - verb/noun (US)
Lists - bulleted lists should generally begin with a cap and end with a full stop (make sure they are consistent).
M
MONEYVAL NOT Moneyval
More than - to be used instead of “over”. i.e., more than 20 players rather than over 20 players.
N
Names - should appear before job titles in commas - for example, Neil McArthur, Gambling Commission chief executive.
Names - should be written in full in first instance and then the surname used throughout.
Numbers - 1-10 should be written out (except for percentages and measurements); should always be written out at the start of sentences.
Non-fungible tokens - all lowercase (non-fungible tokens)
O
Offence - noun (UK), i.e. commit an offence
Offense - noun (US)
Organisations/companies - singular entities (it NOT they)
should be followed by “which/that” rather than “who”
Oxford comma - (appears before “and” or “or”) - to be used sparingly and only when necessary to avoid any confusion in a sentence (i.e., where more than one “and/or” appears).
Over - should not be used as a replacement for “more than”.
P
Parliament - does not need a capital p.
Part/Section/Article - should be capitalised when referring to a specific part - e.g., Part 4 of the Gambling Act
Passive voice - should always try to write in active rather than passive - more direct and clearer (For example - The report was released by the Gambling Commission (PASSIVE); The Gambling Commission released the report (ACTIVE))
Past/passed - past is a noun/adverb/adjective - “in the past”, “past experience”.
- passed is the past tense of “to pass” - “the law was passed in government”.
Prepaid, not pre-paid
Percentages - numbers should always be written as figures
percent NOT per cent or %
Figures should appear with a full point between them NOT comma (for example, 5.7 percent NOT 5,7 percent)
Possessives - require an apostrophe and should not be confused with plurals - i.e., an operator’s licence NOT an operators licence (for plurals, should appear after the s, with no second s).
Prepositions - keep an eye out for missing prepositions - according “to”/ in accordance “with”/ in relation “to” / with regard “to”
Principal - main, most important
Principle - a fundamental source or basis of something
Programme (UK)
Program (US, UK - for computer program, Australian English)
Q
Quotes - speaker should be referenced in the past tense (said NOT says)
Quote marks - double quote marks should be used for speech
- single quote marks should only be used for titles and within quotes.
(See Quote reference sheet for more information on how to use quotes.)
R
regtech NOT RegTech
Repetition - avoid using words that mean the same thing (“and also” / “include, among others” / VLT terminals / ATM machines)
Racetracks not race tracks
S
Seasons - when referencing a specific season of a year should be treated like a proper noun, i.e. should include a capital - Winter 2018.
Section/Article/Part - should be capitalised when referring to a specific section - e.g., Section 4 of the Gambling Act.
Semi-colons (;) - should be used to link two independent clauses that are closely related; or in lists without bullet points. (Do not overuse - often a full stop and new sentence will be better.)
Sports betting NOT sportsbetting
Sports team names
Storey (pl. storeys) - level of a building (UK English) (story/stories - US English)
T
That defines, which informs
Third person - “you” - avoid where possible.
Titles - all important words should begin with a capital (i.e. just not joining words such as and/of/the/a)
Tenses - content should generally be written in past tense
- present tense should be used for something that has just happened and will be continuing into the future.
U
United States abbreviated to U.S. (Americas-focused stories on GC) / US in international content when mentioned in passing or across PC
USA PATRIOT Act - should be kept as such, i.e. with caps, as it’s an acronym for “Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism Act”)
U.S. Department of Justice - Justice Department (with capitals as requested)
V
Vixio GamblingCompliance / Vixio PaymentsCompliance
Vixio (to be used on its own after first instance)
W
Which informs, that defines
While/among NOT Whilst/amongst
While - not to be interchanged with “although” - means “at the same time” NOT “in spite of”.
X
Y
Year quarters - Q1, Q2, H1, H2, etc.
Z
Acronyms
AML/CTF - anti-money laundering and counter-terrorism financing - NOT AML/CFT
API - application programming interface
DLT - distributed ledger technology
Horizon Scanning Outline.
Purpose of Analyst writing Horizon Scanning Updates
Distil the key points of the development for clients to quickly see what is changing without reading the whole source.
Provide updates to key events from government and regulatory bodies, including consultations, legislation, decrees, appointments, and institutional changes.
Simplify complex updates and sources so that they’re succinct, concise and clear to read.
Consistently structure and write updates in the same format.
Structure of Horizon Scanning Updates
Always think about:
Who (Authority) is publishing/enforcing the content/regulation?
Where (Jurisdiction)?
What type of document or announcement is it (e.g., consultation, regulation, decree, appointment, institutional change)? What is changing/being informed?
Who is this update applicable to (credit, e-money institutions, etc.)?
Why is this update noteworthy? What is its significance?
When is the update applicable?
Title
Describe what the update is about.
Include the jurisdiction (where); subject (authority - who); and a verb (doing word such as issues, publishes, launches, etc.- what).
All titles should be written in present tense.
Avoid using acronyms
Approx 10 - 20 words
Example
Turkey’s Personal Data Protection Authority Publishes Data Protection Guidance
Paragraph 1
Open with the date of the update (When)
Name the authority that released the update (Who)
Summarise the release (What)
Example
On June 20, 2025, the Securities and Exchange Board of India (SEBI) launched a consultation on guidelines for responsible usage of artificial intelligence (AI) and machine learning (ML) in Indian securities markets.
Paragraph 2
Summarise key points.
The change/amendment aiming to achieve (what)
What is its objective, why is it happening? Why is it significant? (why)
Who does it impact or concern? (Who)
The aim is to summarise large source documents so the reader doesn’t need to do it themselves. DO NOT just copy the first few sentences of the document.
Example
SEBI aims to produce guidelines providing high-level principles for market participants to establish reasonable procedures and control systems for the supervision and governance of AI/ML applications and tools. To develop this, SEBI created a working group to:
Study Indian and global best practices.
Prepare the guidelines.
Address the concerns and issues arising from AI/ML usage.
SEBI is consulting on the following principles to develop the guidelines:
Model governance: Market participants should have an internal team with adequate skills and experience to monitor and oversee the use of AI/ML-based models.
Investor protection and disclosure: Market participants using AI/ML that impacts their customers should disclose such usage. Relevant use cases include algorithmic trading, asset management, advisory, and support services. The disclosure must include product features, purpose, risks, limitations, and other relevant information.
Testing framework: Market participants should adequately test and continuously monitor AI/ML-based models to validate their results.
Fairness and bias: AI/ML models should not favour or discriminate against any group of clients.
Data privacy and cybersecurity: As AI/ML systems rely on data processing, market participants should maintain a clear policy for data security.
Paragraph 3
Acts as a “Call To Action”. Provide forward looking context:
What actions need to be taken?
Who needs to take action?
Next steps to the development.
Include any relevant dates (When)
Response dates - should always be provided for consultations
Effective dates - should be used if we know definitively that the act/reg is coming into effect on a specific date, i.e., it has been passed/adopted.
Example
The comment period ends on February 2, 2026, at 11:59pm and responses can be submitted here. The comment response is expected to be published in April 2026.
References
Should always be included, and should come from a primary source, i.e., an authority, not a news source.
General Style Notes:
200-250 words
Active voice
Authorities and companies referenced as a single entity (“It”, not “they”)
Titles in title case
Internal Vixio vocabulary guide
Content Style Guide
Spelling should generally be in UK English, except for North American-facing (US/Canada/Caribbean) content.
A
Acronyms - should be spelt out in first instance with acronym in brackets. For example, Financial Conduct Authority (FCA).
Act - when just referring to “the act”, it does not need a capital a.
Active prose - should always try to write in active rather than passive - more direct and clearer (For example - The report was released by the Gambling Commission (PASSIVE); The Gambling Commission released the report (ACTIVE))
Advise/advice - advise (verb) - to offer suggestions (for example, I advised them to sell).
- advice (noun) - give formal suggestions (for example, I gave them advice).
Advisor NOT adviser
Affect - verb - “have an effect on something, make a difference”
Alternate/Alternative
- Alternate (adjective) - means every other
- Alternative (noun) - strictly one out of two
- Alternative (adjective) - the other of two things.
Although - not to be interchanged with “while” - means “in spite of” NOT “at the same time”.
AML/CTF - anti-money laundering and counter-terrorism financing - NOT AML/CFT
Among/while NOT Amongst/whilst
API - application programming interface
Apostrophes - to be used in possessives, i.e. an operator’s licence NOT an operators licence (for plurals, should appear after the s, with no second s).
Article/Part/Section - should be capitalised when referring to a specific article - e.g., Article 4 of the Gambling Act.
Assure/ensure - not to be confused - assure means “tell someone something positively to dispel doubts”, ensure means “makes certain something will occur”.
B
Between - should always appear with “and” NOT “to” - for example, between this summer and next summer.
Big tech - two words, breaks convention of other tech words
Bills - U.S. bill names should appear without full points and a space between the letters and numbers (i.e. SB 522 NOT SB522 or S.B. 522).
Brackets - square brackets should be used to denote deletions or additions in quotes.
Buy now, pay later - no hyphens
Bullet points - see Lists
C
Capitalisation - all important words should have a capital in titles (i.e. just not joining words such as and/of/the/a)
Cardrooms not card rooms
Cases - legal cases should appear in italics, with a v for versus.
Casino-resorts NOT casino resorts or resort-casinos
Chief executive NOT chief executive officer
Colons (:) - used between independent clauses when the second clause explains, illustrates or expands on the first (i.e. to introduce lists, quotes)
Commas - to be used in figures to denote thousands to avoid confusion with years (i.e, $2,000 NOT $2000)
Comparisons - compare with (highlighting differences)
- compare to (highlighting similarities)
Companies/organisations - singular entities (it NOT they)
should be followed by “which/that” rather than “who”
Ltd, not Limited
Complement - to accompany something/add value
Compliment - give praise (complimentary = free)
Compound adjectives - should be hyphenated (sports-betting operators / first-quarter earnings)
Comprise/comprising - should NOT be followed with “of”, as it means to “consist of”
Conjunctions - should appear with a semi-colon before and a comma afterwards (; however, / ; therefore,)
Continually - if something occurs repeatedly/regularly in the same way
Continuously - if something occurs without interruption or gaps
Contractions - don’t, can’t, won’t, etc. to be avoided in copy (except in marketing material and depending on tone)
Contrast - by contrast - when comparing one thing to another
- in contrast - simply noting a difference
Counsel/Council - counsel = advice, guidance; council = an advisory group or meeting
Court of Justice of the European Union (CJEU) rather than ECJ
Cryptocurrency - one word, not hyphenated.
Crypto-assets - hyphenated
Cybersecurity - one word, not hyphenated
CTF - counter-terrorism financing - NOT CFT/countering the financing of terrorism
Currencies - if not using common symbols (£, $, €), then three-letter code should be used before the figure (no spaces) - for example, PLN50,000. Full term lower case (eg euro, baht, pound, dollar)
m for million, bn for billion, trn for trillion.
D
Date format - Month, Day, Year (e.g., March 7, 2019)
For Insights & Analysis summary text: can just say “today”, e.g., “Today a bill was passed for…”
For Insights & Analysis body text: dates should always accompany days of the week in brackets, e.g., “On Wednesday (June 8) a bill was passed...”
For NIBs: always use dates rather than days.
Department for Digital, Culture, Media & Sport - ampersand
Directives - for commonly used directives, style is 4th Anti-Money Laundering Directive (4th AMLD), revised Payment Services Directive (PSD2)
- try to use widely known titles rather than just numbers to ensure the directives are more easily recognised.
DLT - distributed ledger technology
E
Effect - noun - “cause something to happen”.
Em dash (—) - should be used as a conjunction, not a hyphen or en dash (–).
Ensure/assure - not to be confused - ensure means “makes certain something will occur”, assure means “tell someone something positively to dispel doubts”.
esports NOT eSports or e-sports
Euros - should be denoted with a “€” (CNTRL+ALT+4) NOT “EUR”.
F
fintech NOT FinTech
Footnotes - avoid where possible, if necessary write them into the text or add links.
G
GGR - “gross gaming revenues”
Government - does not need a capital g.
Governor - should be written out in full, NOT Gov.
Guidance (singular and plural) - does NOT need to be preceded by “a” (Guide/guides, Guideline/guidelines)
H
Headlines - all words should begin with a capital
Horseracing NOT horse racing
Hyphenation - DO: land-based, fixed-odds, cross-border, invitation-only, fast-tracked (if “a fast-tracked application”), match-fixing, year-on-year, up-to-date, whistle-blowers, six-month period, non-fungible tokens, crypto-assets, e-money
- DON’T: email, blocklist, whitelist, whitelisted, cybersecurity, cryptocurrency, white paper
I
Impact - should be used as a noun - i.e. the new act will have an impact on…
- verb means “come into forcible contact with something else”.
- using “affect” as a verb is more accurate.
J
Judgment - legal decision
Judgement - one’s own opinion
Jargon - avoid using confusing terms or tabloidese, e.g. use players rather than punters.
Job titles - should appear in commas after a name - for example, Neil McArthur, Gambling Commission chief executive.
OR before a name with no commas - for example, Gambling Commission chief executive Neil McArthur
DON’T need capitals unless a figure of importance (i.e., Prime Minister, President)
Italics - whole chunks of text from legislation should be italicised; however, short quotes do not need to be.
Justice Department - U.S. Department of Justice - to appear with caps (as requested by US team).
K
KYC - know your customer
L
Legislature - does not need a capital l.
Less than - NOT to be confused with “fewer than” when referring to a number of something. i.e. fewer than 100 gambling tables.
Licence - noun (UK), i.e. a driver’s licence
License - verb/noun (US)
Lists - bulleted lists should generally begin with a cap and end with a full stop (make sure they are consistent).
M
MONEYVAL NOT Moneyval
More than - to be used instead of “over”. i.e., more than 20 players rather than over 20 players.
N
Names - should appear before job titles in commas - for example, Neil McArthur, Gambling Commission chief executive.
Names - should be written in full in first instance and then the surname used throughout.
Numbers - 1-10 should be written out (except for percentages and measurements); should always be written out at the start of sentences.
Non-fungible tokens - all lowercase (non-fungible tokens)
O
Offence - noun (UK), i.e. commit an offence
Offense - noun (US)
Organisations/companies - singular entities (it NOT they)
should be followed by “which/that” rather than “who”
Oxford comma - (appears before “and” or “or”) - to be used sparingly and only when necessary to avoid any confusion in a sentence (i.e., where more than one “and/or” appears).
Over - should not be used as a replacement for “more than”.
P
Parliament - does not need a capital p.
Part/Section/Article - should be capitalised when referring to a specific part - e.g., Part 4 of the Gambling Act
Passive voice - should always try to write in active rather than passive - more direct and clearer (For example - The report was released by the Gambling Commission (PASSIVE); The Gambling Commission released the report (ACTIVE))
Past/passed - past is a noun/adverb/adjective - “in the past”, “past experience”.
- passed is the past tense of “to pass” - “the law was passed in government”.
Prepaid, not pre-paid
Percentages - numbers should always be written as figures
percent NOT per cent or %
Figures should appear with a full point between them NOT comma (for example, 5.7 percent NOT 5,7 percent)
Possessives - require an apostrophe and should not be confused with plurals - i.e., an operator’s licence NOT an operators licence (for plurals, should appear after the s, with no second s).
Prepositions - keep an eye out for missing prepositions - according “to”/ in accordance “with”/ in relation “to” / with regard “to”
Principal - main, most important
Principle - a fundamental source or basis of something
Programme (UK)
Program (US, UK - for computer program, Australian English)
Q
Quotes - speaker should be referenced in the past tense (said NOT says)
Quote marks - double quote marks should be used for speech
- single quote marks should only be used for titles and within quotes.
(See Quote reference sheet for more information on how to use quotes.)
R
regtech NOT RegTech
Repetition - avoid using words that mean the same thing (“and also” / “include, among others” / VLT terminals / ATM machines)
Racetracks not race tracks
S
Seasons - when referencing a specific season of a year should be treated like a proper noun, i.e. should include a capital - Winter 2018.
Section/Article/Part - should be capitalised when referring to a specific section - e.g., Section 4 of the Gambling Act.
Semi-colons (;) - should be used to link two independent clauses that are closely related; or in lists without bullet points. (Do not overuse - often a full stop and new sentence will be better.)
Sports betting NOT sportsbetting
Sports team names
Storey (pl. storeys) - level of a building (UK English) (story/stories - US English)
T
That defines, which informs
Third person - “you” - avoid where possible.
Titles - all important words should begin with a capital (i.e. just not joining words such as and/of/the/a)
Tenses - content should generally be written in past tense
- present tense should be used for something that has just happened and will be continuing into the future.
U
United States abbreviated to U.S. (Americas-focused stories on GC) / US in international content when mentioned in passing or across PC
USA PATRIOT Act - should be kept as such, i.e. with caps, as it’s an acronym for “Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism Act”)
U.S. Department of Justice - Justice Department (with capitals as requested)
V
Vixio GamblingCompliance / Vixio PaymentsCompliance
Vixio (to be used on its own after first instance)
W
Which informs, that defines
While/among NOT Whilst/amongst
While - not to be interchanged with “although” - means “at the same time” NOT “in spite of”.
X
Y
Year quarters - Q1, Q2, H1, H2, etc.
Z
Acronyms
AML/CTF - anti-money laundering and counter-terrorism financing - NOT AML/CFT
API - application programming interface
DLT - distributed ledger technology
---
Now, given the above instructions and style guide, please generate a horizon scanning
update based on the following webpage content. Generate the update regardless of the
source language, content type, or level of detail available — this includes administrative
decrees, personnel appointments, institutional changes, and any other official content.
Use whatever information is present.
ALMENN VIÐMIÐ Fjármálafyrirtæki 2026 ALMENN VIÐMIÐ OG AÐFERÐAFRÆÐI vegna könnunar- og matsferlis hjá fjármálafyrirtækjum 9. útgáfa Mars 2026 Efnisyfirlit Inngangur 4 1 Könnunar- og matsferli fjármálaeftirlitsins 6 1.1. Almennt 6 1.2. Áhrifavægisflokkun 7 1.3. Vöktun lykiláhættuvísa 8 1.4. Mat á áhættuþáttum og áhættumatseinkunn 8 1.5. Heildaráhættumat og eftirlitsaðgerðir 15 2 Mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf 17 2.1. Almennt 17 2.2. Lágmarkskrafa um eiginfjárgrunn 17 2.3. Mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf 17 2.4. Samanlögð krafa um eiginfjárauka 20 2.5. Heildarkrafa um eiginfjárgrunn 21 2.6. Aðgerðir vegna ónógs eigin fjár 22 2.7. Tilkynning og opinber birting á niðurstöðu könnunar- og matsferlis fjármálaeftirlitsins 22 Viðauki I 23 Viðauki II 44 SEÐLABANKI ÍSLANDS 3 Inngangur Löggjöf um varfærniskröfur og eftirlit með fjármálafyrirtækjum er í grundvallaratriðum hin sama í öllum aðildar- ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu. Hér á landi starfa fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum nr. 161/2002, um fjár- málafyrirtæki, sbr. reglugerð (ESB) nr. 575/2013 (CRR).1 Eitt af meginhlutverkum Seðlabanka Íslands er að hafa framsýnt og áhættumiðað eftirlit með starfsemi fjármálafyrirtækja í samræmi við sömu lög, sbr. lög nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Fjármálafyrirtæki skal hafa yfir að ráða tryggu eftirlitskerfi með áhættu og meðhöndla áhættuþætti í starf- semi sinni. Stjórn og framkvæmdastjóri fjármálafyrirtækis skulu reglulega leggja mat á eiginfjár- og lausafjárþörf fyrirtækisins með hliðsjón af áhættustigi þess, þ.m.t. áhættu sem felst í, eða getur hlotist af, starfsemi þess. Matið fer fram í innramatsferli (e. internal capital adequacy assessment process, ICAAP, og internal liquidity adequacy assessment process, ILAAP), sem fer að jafnaði fram árlega, og skal fjármálafyrirtæki gera grein fyrir matinu í svonefndri ICAAP-/ILAAP-skýrslu. Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands leggur mat á áhættuþætti sem felast í starfsemi fjármálafyrirtækis í könnunar- og matsferli (e. supervisory review and evaluation process, SREP). Í ferlinu er einnig lagt mat á stýr- ingu fjármálafyrirtækis á þeim áhættuþáttum sem felast í starfseminni. Könnunar- og matsferlið er framkvæmt árlega, á tveggja ára fresti eða þriggja ára fresti, allt eftir stærð, kerfislegu mikilvægi, eðli, umfangi og því hversu margþætt starfsemin er. Mat á nánar tilteknum lykiláhættuþáttum er að jafnaði framkvæmt árlega og vöktun á lykiláhættuvísum fer a.m.k. fram ársfjórðungslega. Markmið þessara viðmiða er að skilgreina og upplýsa með almennum hætti aðferðafræði og framkvæmd könnunar- og matsferlis fjármálaeftirlitsins. Aðferðafræðin er í samræmi við viðmiðunarreglur Evrópsku banka- eftirlitsstofnunarinnar (EBA) um könnunar- og matsferli og álagspróf.2 Viðmiðunarreglur EBA fela í sér ítarlegri lýsingu á aðferðafræði við könnunar- og matsferlið sem fjármálaeftirlitið starfar samkvæmt við eftirlitsfram- kvæmd sína og vísast því almennt til þeirra varðandi nánari skýringar. Í kafla 1 er almenn umfjöllun um aðferðafræði könnunar- og matsferlis fjármálaeftirlitsins. Þar er fjallað um áhrifavægisflokkun fjármálafyrirtækja, vöktun lykiláhættuvísa, mat á helstu áhættuþáttum í starfsemi fjármála- fyrirtækja og áhættumatseinkunnir, heildaráhættumat á starfsemi fjármálafyrirtækja og eftirlitsaðgerðir. Þá er í kafla 2 fjallað um mat fjármálaeftirlitsins á eiginfjárþörf fjármálafyrirtækja og mismunandi tegundir eigin- fjárkrafna sem fjármálafyrirtækjum er gert að fullnægja. Þar er einnig fjallað um aðgerðir vegna ónógs eigin fjár og tilkynningu um niðurstöðu könnunar- og matsferlisins og opinbera birtingu á niðurstöðunni. Tveir viðaukar fylgja viðmiðunum. Í viðauka I er skýrt frá viðmiðum fjármálaeftirlitsins við mat á eiginfjárþörf (e. supervisory benchmarks).3 Viðmiðin taka til viðskiptalíkans, stjórnarhátta og innra eftirlitskerfis, útlána- og samþjöppunará hættu, markaðs- og fastvaxtaáhætu og rekstraráhættu. Í viðauka II er umfjöllun um eiginfjárauka og álagningu þeirra.4 1. Sbr. einnig viðeigandi framseldar reglugerðir og framkvæmdarreglugerðir ESB, sem innleiddar hafa verið á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki, og reglugerðir ráðherra, reglur, leiðbeinandi tilmæli Seðlabanka Íslands og viðmiðunarreglur, tilmæli og álit evrópsku eftirlitsstofnananna á fjármála- markaði. 2. Guidelines on common procedures and methodologies for the supervisory review and evaluation process (SREP) and supervisory stress testing under Directive 2013/36/EU (EBA/GL/2022/03). 3. Viðauki I: Viðmið við mat á viðbótareiginf járþ örf (stoð II-R). 4. Viðauki II: Eiginfjáraukar. SEÐLABANKI ÍSLANDS 4 Birting hinna almennu viðmiða samræmist lögum um fjármálafyrirtæki og stefnu Seðlabankans um opin- bera birtingu.5 Á hinn bóginn eru ákveðnir þættir í aðferðafræði fjármálaeftirlitsins ekki gerðir opinberir, s.s. breytur vegna flokkunar á áhrifavægi fjármálafyrirtækja, nánar tilteknir lykiláhættuvísar og heildaráhættumats- einkunnir. Að mati fjármálaeftirlitsins getur slík birting aukið líkur á eftirlitshögnun (e. regulatory arbitrage) og eftir atvikum unnið gegn því huglæga mati (e. supervisory judgement) sem á að liggja að baki könnunar- og matsferlinu. 5. Sbr. stefnu Seðlabankans um opinbera birtingu á niðurstöðum stjórnsýslumála og til hliðsjónar upplýsingar sem birtar eru á grundvelli 107. gr. i laga um fjármálafyrirtæki. SEÐLABANKI ÍSLANDS 5 1 Könnunar- og matsferli fjármálaeftirlitsins 1.1. Almennt Um könnunar- og matsferli fjármálaeftirlitsins fer í meginatriðum samkvæmt ákvæðum IX. kafla laga um fjár- málafyrirtæki, sbr. 107. gr. a sömu laga. Fjármálaeftirlitið kannar og metur fyrirkomulag og aðferðir fjármálafyrirtækis við mat á áhættu til að full- nægja varúðarkröfum sem til þess eru gerðar, sbr. 2. mgr. 80. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Við athugunina kannar fjármálaeftirlitið stefnur og innri ferla og framkvæmd þeirra hjá hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki og horfir til þeirra tæknilega viðmiða sem fram koma í 81. gr. laganna. Könnunar- og matsferlið nær yfir allar skyldur og kröfur sem gerðar eru til fjármálafyrirtækis samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki og stjórnvaldsfyrirmælum sem sett eru með stoð í þeim, sbr. 3. mgr. 80. gr. laganna. Við matið leggur fjármálaeftirlitið áherslu á eftirfarandi þætti: a. áhættu sem fjármálafyrirtæki stendur frammi fyrir eða gæti staðið frammi fyrir, b. áhættu sem álagspróf leiða í ljós, með hliðsjón af eðli, umfangi og því hversu margþætt starfsemi fjár- málafyrirtækisins er og c. áhættu sem prófanir á stafrænum viðnámsþrótti leiða í ljós í samræmi við IV. kafla reglugerðar (ESB) 2022/2554, sbr. lög nr. 78/2025, um stafrænan viðnámsþrótt fjármálamarkaðar. Á grundvelli könnunar- og matsferlisins ákvarðar fjármálaeftirlitið hvort fyrirkomulag, ráðstafanir og að- ferðir fjármálafyrirtækis, ásamt innri ferlum og framkvæmd þeirra, séu fullnægjandi, hvort stjórnarhættir séu traustir og hvort eiginfjárgrunnur og lausafjárstaða þess séu fullnægjandi með hliðsjón af þeirri áhættu sem felst í starfseminni, sbr. 4. mgr. 80. gr. laganna. Könnunar- og matsferlið skiptist í nokkra meginþætti sem mynda umgjörð þess, sbr. mynd 1. Nánar er fjallað um meginþætti könnunar- og matsferlisins í köflum 1.2.-1.5. Mynd 1 Umgjörð könnunar- og matsferlisins (e. SREP framework) Áhrifavægisflokkun fjármálafyrirtækja Vöktun lykiláhættuvísa Mat á áhættuþáttum sem Mat á áhættuþáttum sem hafa hafa áhrif á eigið fé áhrif á laust fé og fjármögnun Greining á viðskiptalíkani Mat á stjórnarháttum Mat á eðlislægri áhættu Mat á eðlislægri áhættu og innra eftirlitskerfi og áhættustýringu og áhættustýringu Ákvörðun um eiginfjárkröfu Ákvörðun um lausafjárkröfu og framkvæmd álagsprófs og framkvæmd álagsprófs Mat á eiginfjárstöðu Mat á lausafjárstöðu Heildaráhættumat Eftirlitsaðgerðir Aðgerðir sem varða eigið fé Aðgerðir sem varða laust fé Aðrar eftirlitsaðgerðir Tímanleg inngrip SEÐLABANKI ÍSLANDS 6 Til að tryggja viðeigandi eftirlit með hverju og einu fjármálafyrirtæki hefur fjármálaeftirlitið skilgreint grunneftirlitslíkan (e. minimum-engagement model), sbr. töflu 1, þar sem tegundir eftirlitsverkefna og tíðni þeirra eru skilgreind fyrir hvern áhrifavægisflokk, sbr. 82. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Grunneftirlitslíkanið lýsir eftir- litsverkefnum sem að mati fjármálaeftirlitsins eru nauðsynleg til að viðhalda yfirsýn yfir áhættuþætti í starfsemi fjármálafyrirtækja. Samkvæmt líkaninu er heildstætt könnunar- og matsferli tíðara hjá fjármálafyrirtæki með hátt áhrifavægi og sjaldnar hjá fjármálafyrirtæki með lágt áhrifavægi. Jafnframt er gert ráð fyrir að eðli athugana og umfang vinnu sem lögð er til grundvallar í hverju eftirlitsverkefni fyrir sig ráðist af því í hvaða áhrifavægisflokki fjármálafyrirtæki fellur og starfseminni sem það stundar, sbr. nánari umfjöllun í kafla 1.2. Tafla 1 Grunneftirlitslíkan* Áhrifavægis- Vöktun lykil- Könnunar- og matsferli / Heildar- flokkun áhættuvísa Ákvörðun um eiginfjárkröfu áhættumat Samskipti við fjármálafyrirtæki 1. Ársfjórðungslega Árlega Árlega Regluleg samskipti við stjórn og stjórnendur 2. Ársfjórðungslega Annað hvert ár Árlega Regluleg samskipti við stjórn og stjórnendur 3. Ársfjórðungslega Þriðja hvert ár Árlega Regluleg samskipti við stjórn og stjórnendur 4. Ársfjórðungslega Þriðja hvert ár Árlega Áhættumiðuð samskipti við stjórn og stjórnendur * Um er að ræða einfaldaða útgáfu eftirlitslíkansins. 1.2. Áhrifavægisflokkun Fjármálaeftirlitið tekur mið af meðalhófsreglu (e. principle of proportionality) við eftirlitsframkvæmd sína. Fjármála- fyrirtækjum er skipt í fjóra flokka eftir áhrifavægi í samræmi við aðferðafræði fjármálaeftirlitsins, sbr. töflu 2. Tafla 2 Áhrifavægisflokkun fjármálafyrirtækja Áhrifavægisflokkun Lýsing 1. Hátt áhrifavægi Fjármálafyrirtæki sem geta ógnað fjármálastöðugleika ef þau lenda í rekstrarerfiðleikum eða rekstrarstöðvun. 2. Meðalhátt áhrifavægi Fjármálafyrirtæki sem ógna ekki fjármálastöðugleika ef þau lenda í rekstrarerfiðleikum eða rekstrarstöðvun en geta þó haft töluverð áhrif á fjármálakerfið og stóran hluta viðskiptavina. 3. Meðallágt áhrifavægi Fjármálafyrirtæki sem að jafnaði hafa lítil áhrif á fjármálakerfið ef þau lenda í rekstrarerfiðleikum eða rekstrarstöðvun en geta þó haft áhrif á nokkurn fjölda viðskiptavina. 4. Lágt áhrifavægi Fjármálafyrirtæki sem hafa óveruleg áhrif á fjármálakerfið ef þau lenda í rekstrarerfiðleikum eða rekstrarstöðvun en geta þó haft áhrif á lítinn hóp viðskiptavina. Áhrifavægisflokkunin hefur áhrif á tíðni og umfang könnunar- og matsferlis hjá hverju og einu fjár mála- fyrirtæki. Við áhrifavægisflokkunina er tekið tillit til stærðar fjármálafyrirtækis, kerfislegs mikilvægis þess, eðlis, um fangs og hversu margþætt starfsemi þess er, sbr. 5. mgr. 80. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Þá er höfð hliðsjón af skilgreiningum á litlum og einföldum fjármálafyrirtækjum og stórum fjármálafyrirtækjum, sbr. 145. og 146. tölul. 1. mgr. 4. gr. CRR. Jafnramt getur fjármálaeftirlitið beitt samræmdu könnunar- og matsferli ef fjármálafyrirtæki eru með svipað áhættusnið, þó þannig að tekið sé tilhlýðilegt tillit til þeirrar áhættu sem hvert fjármálafyrirtæki stendur frammi fyrir, sbr. 6. mgr. 80. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Könnunar- og matsferlið fer að lágmarki fram árlega, annað hvert ár eða þriðja hvert ár eftir því í hvaða áhrifavægisflokk hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki fellur. Hjá viðskiptabönkum fer ferlið fram árlega. Ferlið nær til eininga-, samstæðu- og undirsamstæðugrunns fjármálafyrirtækis, eins og við á hverju sinni, sbr. 109. gr. l laga um fjármálafyrirtæki. Við áhrifavægisflokkunina er einkum byggt á upplýsingum úr reglubundnum gagnaskilum fjármálafyrir- tækja til fjármálaeftirlitsins, vettvangsathugunum (e. on-site inspections)1 og öðrum sértækum athugunum (e. off-site inspections) og öðrum fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. 1. Sbr. nánar leiðarvísi fjármálaeftirlitsins um vettvangsathuganir. SEÐLABANKI ÍSLANDS 7 1.3. Vöktun lykiláhættuvísa Fjármálaeftirlitið vaktar lykiláhættuvísa (e. key risk indicators) hjá fjármálafyrirtækjum a.m.k. ársfjórðungslega, sbr. töflu 1, ásamt því að fylgjast með þróun á fjármálamarkaði í heild sinni. Í vöktuninni felst að fylgst er með breytingum á fjárhagsstöðu og áhættusniði fjármálafyrirtækja milli þess sem könnunar- og matsferlið fer fram. Þannig getur vöktunin gefið vísbendingu um hvaða áhættuþætti þurfi að skoða nánar síðar. Jafnframt stuðlar vöktunin að reglubundnu endurmati fjármálaeftirlitsins á lykiláhættuvísum sem það leggur mat á í könnunar- og matsferlinu.2 Við vöktun lykiláhættuvísa er einkum byggt á upplýsingum úr reglubundnum gagnaskilum fjármálafyrir- tækja til fjármálaeftirlitsins. 1.4. Mat á áhættuþáttum og áhættumatseinkunn 1.4.1. Almennt Fjármálaeftirlitið framkvæmir heildarmat á áhættuþáttum í starfsemi fjármálafyrirtækja að jafnaði árlega, sbr. töflu 1. Samkvæmt 81. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sbr. 79. og 80. gr. sömu laga, ber fjármálaeftirlitinu að greina viðskiptalíkan fjármálafyrirtækis og leggja mat á stjórnarhætti og innra eftirlitskerfi fyrirtækisins og meta einstaka áhættuþætti í starfsemi þess. Annars vegar leggur fjármálaeftirlitið mat á áhættuþætti sem geta haft áhrif á eigið fé hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis, einkum útlána-, mótaðila- og samþjöppunaráhættu, áhættu vegna verðbré- funar, markaðsáhættu, vaxtaáhættu vegna viðskipta utan veltubókar og rekstraráhættu, ásamt hættu á of mikilli vogun, og hins vegar áhættuþætti sem geta haft áhrif á laust fé og fjármögnun, einkum lausafjáráhættu og fjármögnunaráhættu. Nánar er fjallað um mat á áhættuþáttum í köflum 1.4.3.-1.4.6. Mat á áhættuþáttum, sem hafa áhrif á annars vegar eigið fé og hins vegar laust fé og fjármögnun, grund- vallast á greiningu á eðlislægri áhættu (e. inherent risk) og áhættustýringu (e. risk management and controls) hjá hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki (e. institution-specific). Með öðrum orðum er áhættumatinu ætlað að varpa ljósi á undirliggjandi áhættu í starfsemi fjármálafyrirtækis að teknu tilliti til þeirra aðgerða sem hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki hefur gripið til til að draga úr áhættunni. Til grundvallar mati á áhættuþáttum eru meðal annars athuganir og greiningar á gögnum og upplýsingum sem varpa ljósi á hugsanlega áhættu í starfsemi fjármálafyrirtækja og beinast að einum áhættuþætti eða fleirum hjá einu eða fleiri fjármálafyrirtækjum í senn. Við áhættumatið er meðal annars stuðst við reglubundin gagnaskil og vettvangsathuganir og aðrar sértækar athuganir á einstökum áhættuþáttum og önnur fyrirliggjandi gögn og upplýsingar. Í kjölfar áhættumatsins gefur fjármálaeftirlitið áhættumatseinkunn fyrir hvern áhættuþátt hjá hverju og einu fjármálafyrirtæki, sbr. nánari umfjöllun í kafla 1.4.7. 1.4.2. Sérsjónarmið varðandi aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og UFS Fjármálaeftirlitið leggur sérstaka áherslu á að fjármálafyrirtæki taki aukið tillit til aðgerða gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka samhliða mati á einstaka áhættuþáttum enda getur misbrestur á slíkum aðgerðum haft áhrif á aðra áhættuþætti í starfsemi þeirra og því haft áhrif á fjárhagslegt heilbrigði þeirra, traust á fjármála- markaði og fjármálastöðugleika. Í samræmi við þetta hefur verið lögð áhersla á aukið samstarf þeirra sem sinna varúðareftirliti, eftirliti með aðgerðum gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og skrifstofu fjármála- greininga lögreglu (e. financial intelligence unit, FIU), sbr. 109. gr. dd laga um fjármálafyrirtæki.3 Sjálfbær fjármálastarfsemi stuðlar að samþættingu viðmiða um umhverfis- og félagslega þætti og stjórnar- hætti, eða UFS (e. environmental, social and governance, ESG), við fjármálaþjónustu fjármálafyrirtækja. Einnig miðar hún að því að auka vitund og gagnsæi hjá fjármálafyrirtækjum um nauðsyn þess að draga úr áhættu sem tengist UFS, eða UFS-áhættu (e. ESG-risks), með viðeigandi stjórnun, einkum með hliðsjón af eðli áhættunnar til 2. Lykiláhættuvísarnir byggjast meðal annars á áhættuvísum sem EBA styðst við á hverjum tíma: Methodological guide – EBA indicators for risk assess- ment and resolution and DRATs). 3. Guidelines on cooperation and information exchange between prudential supervisors, AML/CFT supervisors and financial intelligence units under Directive 2013/36/EU (EBA/2021/15). SEÐLABANKI ÍSLANDS 8 lengri tíma og óvissu sem af henni stafar í tengslum við verðmat og verðlagningu. Áhættan hefur verið skilgreind sem hætta á neikvæðum fjárhagslegum áhrifum á fjármálafyrirtæki, sem stafar af núverandi eða væntanlegum áhrifum umhverfislegra, félagslegra eða stjórnunarlegra þátta á mótaðila hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis eða eignir þess.4 Fjármálaeftirlitið væntir því þess að fjármálafyrirtæki meðhöndli UFS-áhættu í starfsemi sinni með viðeigandi hætti, einkum loftslagstengda áhættu (e. climate-related risks), í samræmi við stærð, kerfislegt mikil- vægi, eðli, umfang og það hversu margþætt starfsemin er.5 Fjármálafyrirtæki skal leggja áherslu á að samþætta UFS-áhættu að viðskiptalíkani og leggja mat á hana í tengslum við mat á öðrum áhættuþáttum í starfseminni enda raungerist áhættan í gegnum hefðbundnar tegundir fjárhagslegrar áhættu. Skilgreina þarf hlutverk og ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna með tilliti til áhættunnar og byggja upp viðunandi þekkingu á áhættunni innan hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis og viðhalda henni. Fjármálafyrirtæki skal lista upp alla mikilvæga undiráhættuþætti UFS-áhættu og skilgreina áhættuvilja með tilliti til þeirra sem og tryggja reglu- lega upplýsingagjöf til stjórnar um stöðu áhættunnar. Þá skulu mælikvarðar í innra eftirlitskerfi fjármálafyrirtækis taka til hinna mikilvægu áhættuþátta innan UFS-áhættu, einkum loftlagstengdrar áhættu, þ.e. hvort tveggja raunlægrar áhættu og umbreytingaráhættu (e. physical and transition risks), og skal þeim stýrt í samræmi við áhættustefnu og -vilja. Fjármálafyrirtæki skal í því skyni beita álagsprófum og sviðsmyndagreiningu við mat á áhættunni. Jafnframt skal fjármálafyrirtæki birta opinberlega þýðingarmiklar upplýsingar um UFS-áhættu sem það stendur frammi fyrir. 1.4.3. Greining á viðskiptalíkani (áætlun og stefna) Fjármálaeftirlitið greinir viðskiptalíkan fjármálafyrirtækis (e. business model analysis, BMA), sbr. i-lið 1. mgr. 81. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Við greininguna er lagt mat á þætti sem taldir eru geta ógnað lífvænleika6 núverandi viðskiptalíkans og sjálfbærni7 viðskiptastefnu hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis. Viðskiptaáætlun og -stefna fjár- málafyrirtækis eru greindar og skoðaðar með tilliti til áhættustefnu og -vilja og rekstrarniðurstöðu þess undan- farin ár. Metið er hvort rekstrar- og efnahagslegar forsendur séu nægilega skýrar og raunhæfar. Litið er til þess hvort miklar sveiflur séu í afkomu fjármálafyrirtækis og metið hvort rekstrarniðurstaða sé í samræmi við áætlanir fyrri ára. Staða fjármálafyrirtækisins í viðskiptaumhverfinu er metin, helstu kennitölur greindar og lagt mat á eigindlega og megindlega (e. qualitative and quantitative) þætti viðskiptalíkansins sem og heildarstefnu fjármála- fyrirtækisins. Þá er kannað hvort hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki hafi samþættað UFS-áhættu að viðskiptalíkani og tekið hafi verið tillit til hennar við mótun áhættustefnu og -vilja. Ef við á, er lagt mat á aðgerðir fjármálafyrirtækis gagn- vart yfirvofandi landfræðipólitískri áhættu (e. geopolitical risk). Við mat á viðskiptalíkani er einnig tekið tillit til áhættu vegna eignarhalds fjármálafyrirtækis á öðrum eftir- litsskyldum aðila, t.d. vátryggingafélagi. Slíkt eignarhald getur falið í sér áhættu umfram hefðbundna hlutabréfa- eign. Í mati fjármálaeftirlitsins er gert ráð fyrir að fari fjármálafyrirtæki með yfirráð yfir slíkum aðila kunni það að þurfa að veita fjárhagslegan stuðning lendi hann í fjárhagsvanda. Umrætt mat er byggt á orðsporsáhættu og stefnumarkandi hagsmunum. Jafnframt kannar fjármálaeftirlitið hvaða áhrif grunnsviðsmynd álagsprófa hefur á rekstrar- og efnahags- reikning fjármálafyrirtækis og hvort eiginfjárgrunnur þess sé nægur til að mæta heildarkröfu um eiginfjárgrunn (e. overall capital requirement, OCR) yfir spátímabilið, sbr. nánari umfjöllun í kafla 2.3.8 Greiningin er unnin á grundvelli viðskiptaáætlunar og -stefnu fjármálafyrirtækis, ICAAP-/ILAAP-skýrslu þess og annarra reglubundinna gagnaskila sem og annarra gagna og upplýsinga sem óskað er eftir hverju sinni. Upplýsingarnar eru síðan bornar saman við fyrri athuganir og viðskiptalíkön annarra sambærilegra fjármálafyrir- tækja. Eftir því sem við á, eru viðtöl tekin við stjórnarmenn, framkvæmdastjóra og aðra stjórnendur, lykilstarfs- 4. Sbr. nánari skilgreiningar samkvæmt 52. tölul. d - 52. tölul. i 1. mgr. 4. gr. CRR. 5. Lagt er mat á loftslagstengda áhættu og stýringu hennar meðal annars með hliðsjón af Guidelines on the management of environmental, social and governance (ESG) risks (EBA/GL/2025/01) og öðru efni sem EBA hefur gefið út um sjálfbæra fjármálastarfsemi. Einnig er horft til meginreglna Basel- nefndarinnar um bankaeftirlit um skilvirka stjórnun og eftirlit með loftslagstengdri áhættu, Principles for the effective management and supervision of climaterelated financial risks, frá júní 2022. 6. Lífvænleiki (e. viability) viðskiptalíkans er geta fjármálafyrirtækis til að ná viðunandi ávöxtun næstu 12 mánuði. 7. Sjálfbærni (e. sustainability) viðskiptastefnu er geta fjármálafyrirtækis til að ná viðunandi ávöxtun til framtíðar í a.m.k. þrjú ár, byggt á stefnumótandi áætlunum og fjárhagsspám. 8. Við greiningu á viðskiptalíkani styðst fjármálaeftirlitið meðal annars við handbók EBA fyrir lögbær yfirvöld um greiningu á viðskiptalíkönum. SEÐLABANKI ÍSLANDS 9 menn og aðra starfsmenn og endurskoðanda hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis, meðal annars til að fá dýpri og heildstæðari mynd af samspili viðskiptaáætlunar og áhættustýringar. Í viðauka I eru viðmið við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna viðskiptalíkans og eignar- halds í vátryggingafélagi. 1.4.4. Mat á stjórnarháttum og innra eftirlitskerfi Samkvæmt 50. gr. laga um fjármálafyrirtæki skal fjármálafyrirtæki hafa traust fyrirkomulag stjórnarhátta sem felur í sér skýrt stjórnskipulag með vel skilgreindri, gagnsærri og samræmdri skiptingu ábyrgðar, skilvirk ferli til að sannreyna, stjórna, fylgjast með og tilkynna um áhættuþætti sem það stendur eða kann að standa frammi fyrir og fullnægjandi innra eftirlitskerfi, sbr. 77. gr. a og 77. gr. b sömu laga, þ.m.t. traust stjórnunar- og bókhaldsfyrir- komulag, net- og upplýsingakerfi, sem sett eru upp og stjórnað í samræmi við lög um stafrænan viðnámsþrótt fjármálamarkaðar og starfskjarastefnu og framkvæmd hennar sem er í samræmi við og stuðlar að traustri og skilvirkri áhættustýringu, sbr. 57. gr. a laganna. Mat fjármálaeftirlitsins á stjórnarháttum og innra eftirlitskerfi (e. assessing internal governance and institu- tion-wide controls) felur í sér mat á því hvort stjórnarhættir fjármálafyrirtækis fullnægi gildandi kröfum og séu viðeigandi og í samræmi við áhættustefnu og -vilja, viðskiptaáætlun og eðli og umfang starfsemi hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis. Áhersla er lögð á að meta hvort fyrirkomulag stjórnarhátta tryggi trausta stjórnun áhættu og feli í sér viðeigandi innra eftirlit í samræmi við þriggja þrepa líkanið (e. the three lines model). Við mat á stjórnarháttum og innra eftirlitskerfi er horft til þess hvort veikleikar í stjórnarháttum og innra eftir- liti skapi áhættu og hafi áhrif á starfsemi og sjálfbærni fjármálafyrirtækis. Matið tekur einkum til eftirfarandi þátta: • heildarumgjarðar stjórnarhátta og innra skipulags, • skilvirkni og starfsemi stjórnar, • fyrirtækja- og áhættumenningar, • starfskjarastefnu og framkvæmdar hennar, • umgjarðar innra eftirlits, þ.m.t. starfssviðs áhættustýringar, regluvörslu og innri endurskoðunardeildar, • umgjarðar áhættustýringar, þ.m.t. ICAAP/ILAAP og álagsprófa, • útvistunarstefnu og fyrirkomulags útvistunar, • upplýsinga- og fjarskiptatæknikerfa og rekstrarsamfellu, • upplýsingaskyldu (Pillar 3), • aðgerða gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, • endurbótaáætlunar og • ef við á, stjórnarhátta innan samstæðu. Matið byggir einkum á upplýsingum úr ICAAP-/ILAAP-skýrslu, reglubundnum gagnaskilum, viðtölum við stjórnarmenn, framkvæmdastjóra og aðra stjórnendur, lykilstarfsmenn, innri endurskoðanda og aðra starfsmenn og endurskoðanda hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis, vettvangsathugunum og öðrum sértækum athugunum sem og öðrum fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. Mat á stjórnarháttum og innra eftirlitskerfi er unnið með hliðsjón af ýmsum viðmiðunarreglum EBA, einkum viðmiðunarreglum um innri stjórnarhætti,9 mat á hæfi10 og starfskjör,11 auk annarra viðmiðunarreglna,12 og viðurkenndra leiðbeininga um stjórnarhætti. 9. Guidelines on internal governance under Directive 2013/36/EU (EBA/GL/2021/05). 10. Joint ESMA and EBA Guidelines on the assessment of the suitability of members of the management body and key function holders under Directive 2013/36/EU and Directive 2014/65/EU (EBA/GL/2021/06), sbr. einnig reglur nr. 150/2017, um framkvæmd hæfismats framkvæmdastjóra og stjórnar- manna fjármálafyrirtækja. 11. Guidelines on sound remuneration policies under Directive 2013/36/EU (EBA/GL/2021/04), Guidelines on benchmarking of diversity practices, inc- luding diversity policies and gender pay gap, under Directive 2013/36/EU and Directive (EU) 2019/2034 (EBA/GL/2023/08) og Guidelines on the applicable notional discount rate for variable remuneration (EBA/GL/2014/01). 12. Sbr. Guidelines on product oversight and governance arrangements for retail banking products (EBA/GL/2015/18), Guidelines on ICAAP and ILAAP information collected for SREP purposes (EBA/GL/2016/10), Guidelines on institutions’ stress testing (EBA/GL/2018/04), Guidelines on disclosure re- quirements under Part Eight of Regulation (EU) No 575/2013 (EBA/GL/2016/11) og Guidelines on outsourcing arrangements (EBA/GL/2019/02). SEÐLABANKI ÍSLANDS 10 Í viðauka I eru viðmið við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna stjórnarhátta og innra eftirlitskerfis. Vakin er athygli á því að þættir áhættustýringar sem beinast að einstaka áhættuþáttum eru metnir sérstak- lega af fjármálaeftirlitinu undir hlutaðeigandi áhættuþætti, sbr. nánari umfjöllun í köflum 1.4.5. og 1.4.6. 1.4.5. Mat á áhættuþáttum sem hafa áhrif á eigið fé Almennt Mat á helstu áhættuþáttum í starfsemi hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis, sem hafa áhrif á eigið fé (e. assess- ment of risks to capital), er framkvæmt með kerfisbundnum hætti. Annars vegar er eðlislæg áhætta (e. inherent risk) metin og hins vegar gæði og virkni áhættustýringar (e. risk management and controls) sem tengist hverjum áhættuþætti. Fyrir fjármálafyrirtæki eru áhættuþættirnir útlána-, mótaðila- og samþjöppunaráhætta, áhætta vegna verðbréfunar, markaðsáhætta, áhætta vegna viðskipta utan veltubókar, rekstraráhætta og eftir atvikum aðrir áhættuþættir metnir. Einnig er lagt mat á hættu á of mikilli vogun en mat á henni er aðskilið mati á öðrum áhættuþáttum sem áhrif hafa á eigið fé fjármálafyrirtækis. Til grundvallar mati fjármálaeftirlitsins á áhættuþáttum, sem hafa áhrif á eigið fé, liggja helst gögn og upplýsingar sem fram koma í reglubundnum gagnaskilum fjármálafyrirtækis, einkum niðurstöður innramatsferlis hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis, sbr. ICAAP-/ILAAP-skýrslu, vettvangsathugunum og öðrum sértækum athug- unum, sem og önnur gögn og upplýsingar sem kunna að vera mikilvæg við matið. Fjármálaeftirlitið aflar einnig viðbótarupplýsinga frá öðrum aðilum sem nýtast við mat þess, t.d. til að sannreyna gögn og upplýsingar frá fjármálafyrirtækjum. Útlána-, mótaðila- og samþjöppunaráhætta Fjármálafyrirtæki skal beita eigin aðferðafræði sem gerir því kleift að meta útlána- og mótaðilaáhættu (e. credit and counterparty risk) af áhættuskuldbindingum einstakra viðskiptamanna, verðbréfum, verðbréfuðum stöðum og útlánasafni í heild samkvæmt 78. gr. a laga um fjármálafyrirtæki. Þá skal fjármálafyrirtæki einnig meta og stýra samþjöppunaráhættu (e. concentration risk) sem verður til vegna sérhvers mótaðila fyrirtækisins innan sama geira hagkerfisins, á sama landsvæði eða í sömu atvinnugrein eða vegna aðila sem framleiða sömu hrávöru samkvæmt 78. gr. c laga um fjármálafyrirtæki. Jafnframt skal fjármálafyrirtæki með stefnu og ferlum, meðhöndla og stýra þeirri áhættu sem verður eftir þegar viðurkenndar aðferðir þess við mildun útlánaáhættu reynast ekki jafnárangursríkar og vænst var (e. resid- ual risk), sbr. 78. gr. b laga um fjármálafyrirtæki. Útlánaáhætta er hættan á tapi af því að viðskiptamaður standi ekki við skuldbindingar sínar gagnvart lán- veitanda, þ.e. standi ekki skil á skuldbindingum sínum í samræmi við umsamda skilmála. Með mótaðilaáhættu er átt við hættuna á tapi af því að mótaðili vegna afleiðuviðskipta, verðbréfalána eða endurhverfra verðbréfavið- skipta stendur ekki við skuldbindingar sínar í samræmi við umsamda skilmála. Samþjöppunaráhætta er hættan á tapi vegna ófullnægjandi dreifingar á lánasafni og skiptist í samþjöppun vegna lántaka (e. single-name), geira (e. sectoral) og landsvæða (e. geographical). Við mat á útlána- og mótaðilaáhættu fjármálafyrirtækis er bæði lagt mat á eðlislæga útlána- og mótaaðila- áhættu og stýringu hennar.13 Á meðal þess sem lagt er mat á eru: • eðli, stærð, samsetning og gæði útlánasafns, • vanskil og ívilnanir og meðferð þeirra, • niðurfærsla og aðferðafræði við mat á henni og • áhættumildun og áhættustýring, þ.m.t. hvort hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki hefur lagt mat á UFS- áhættu í útlánasafninu, einkum loftslagstengda áhættu. Við mat á eðlislægri samþjöppunaráhættu skoðar fjármálaeftirlitið áhættu sem rekja má til fárra áhættu- skuldbindinga eða áhættuskuldbindinga sem eru sambærilegar m.t.t. vanskila og stýringar fjármálafyrirtækis á þeim. Matið felur í sér greiningu á hugsanlegri samfylgni áhættuskuldbindinga, sérstaklega á álagstíma, og 13. Sbr. meðal annars Guidelines on management of non-performing and forborne exposures (EBA/GL/2018/06) og Guidelines on loan origination and monitoring (EBA/GL/2020/06). SEÐLABANKI ÍSLANDS 11 stórum áhættuskuldbindingum14 og takmörkunum á þeim.15 Við matið eru einkum tekin til skoðunar lántakasam- þjöppun, geirasamþjöppun, landsvæðasamþjöppun og samþjöppun í vöruframboði, tryggingum og ábyrgðum. Í viðauka I eru viðmið við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna útlána- og samþjöppunar- áhættu. Áhætta vegna verðbréfunar Samkvæmt 78. gr. d laga um fjármálafyrirtæki skal fjármálafyrirtæki, meðal annars með stefnu og ferlum, meta og meðhöndla áhættu, þ.m.t. orðsporsáhættu, vegna verðbréfunar (e. securitisation risk), þar sem fyrirtækið er fjár festir, upphafsaðili eða umsjónaraðili slíkra gerninga.16 Fjármálafyrirtæki skal jafnframt tryggja að efnahags- legt inntak viðskiptanna endurspeglist að fullu í áhættumati og ákvörðunum stjórnenda. Fjármálafyrirtæki sem er upphafsaðili verðbréfunar á áhættuskuldbindingum vegna veltufjármögnunar með ákvæðum um heimild til greiðslu fyrir gjalddaga skal hafa til staðar lausafjáráætlun þar sem tekið er tillit til áætlaðra afborgana og afborg- ana fyrir gjalddaga. Fjármálaeftirlitið leggur mat á það með hvaða hætti fjármálafyrirtæki meðhöndlar áhættu vegna verðbréf- unar með tilliti til þess hvort hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki er fjárfestir, upphafsaðili eða umsjónaraðili slíkra gerninga. Markaðsáhætta Fjármálafyrirtæki skal hafa stefnu og ferla til að greina, mæla og stýra öllum verulegum þáttum sem orsaka markaðsáhættu (e. market risk) og þeim áhrifum sem verða af henni samkvæmt 78. gr. e laga um fjármálafyrirtæki. Með markaðsáhættu er átt við hættu á tapi sem stafar af hreyfingum á markaðsverði, þ.m.t. gjaldmiðla- gengi eða hrávöruverði, sbr. 39. tölul. 1. mgr. 1. gr. b laga um fjármálafyrirtæki. Undiráhættuþættir markaðsáhættu eru meðal annars: • vaxtaáhætta í veltubók (e. interest rate risk in the trading book),17 • áhættuálag og vanskilaáhætta í veltubók (e. credit spread and default risk in the trading book), • hlutabréfaáhætta í veltubók (e. equity risk in the trading book), • gjaldeyrisáhætta (e. foreign exchange risk, FX risk), 18 • hrávöruáhætta (e. commodities risk), • leiðréttingaráhætta vegna útlánavirðis (e. credit valuation adjustment risk, CVA risk), • önnur áhætta en deltastuðulsáhætta (e. non-delta risk), • grundvallaráhætta (e. basis risk), • seljanleikaáhætta í veltubók (e. market liquidity risk), • áhætta vegna samþykktra líkana (e. model risk for regulatory approved models) og • verðtryggingaáhætta (e. inflation indexation risk). Fjármálaeftirlitið leggur mat á eðlislæga markaðsáhættu fjármálafyrirtækja og stýringu hennar, bæði fyrir veltu- og fjárfestingarbók. Jafnframt metur fjármálaeftirlitið framangreinda undiráhættuþætti út frá eigin viðmiðum, sem byggjast meðal annars á næmni- og VaR-greiningum.19 Í viðauka I eru viðmið við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna markaðsáhættu. Vaxtaáhætta vegna viðskipta utan veltubókar Fjármálafyrirtæki skal, með innri ferlum eða staðlaðri aðferð eða einfaldaðri staðlaðri aðferð greina, meta, stýra og milda áhættu vegna mögulegra vaxtabreytinga sem hafa áhrif á bæði hagrænt virði eigin fjár og hreinar vaxtatekjur vegna viðskipta utan veltubókar, sbr. 78. gr. f laga um fjármálafyrirtæki. Einnig skal fjármálafyrirtæki 14. Áhættuskuldbinding vegna viðskiptavinar eða hóps tengdra viðskiptavina telst stór áhættuskuldbinding ef virði hennar nemur 10% eða meira af eiginfjárþætti 1 (e. tier 1 capital), sbr. 392. gr. CRR. Við mat á hópi tengdra viðskiptavina hefur fjármálaeftirlitið hliðsjón af Guidelines on connected clients under Article 4(1)(39) of Regulation (EU) No 575/2013 (EBA/GL/2017/15). 15. Meginreglan er að fjármálafyrirtæki skal ekki stofna til áhættuskuldbindingar, að teknu tilliti til áhrifa mildunar útlánaáhættu, vegna viðskiptavinar eða hóps tengdra viðskiptavina þar sem virðið fer yfir 25% af eiginfjárþætti 1, sbr. 395. gr. CRR. 16. Sbr. til hliðsjónar lög nr. 71/2025, um verðbréfun. 17. Sbr. Guidelines on corrections to modified duration for debt instruments (EBA/GL/2016/09). 18. Sbr. Guidelines on the treatment of structural FX under Article 352(2) of Regulation (EU) No 575/2013 (CRR) (EBA/GL/2020/09). 19. Sbr. Guidelines on stressed value at risk (Stressed VaR) (EBA/GL/2012/2). SEÐLABANKI ÍSLANDS 12 hafa stefnu og ferla til að greina og vakta áhættu vegna mögulegra breytinga á vaxtaálagi sem hefur áhrif á bæði hagrænt virði eigin fjár og hreinar vaxtatekjur vegna viðskipta þess utan veltubókar. Vaxtaáhætta vegna viðskipta utan veltubókar, eða svonefnd fastvaxtaáhætta (e. interest rate risk arising from non-trading book transactions, IRRBB), er hættan á rýrnun á núvirði vaxtaberandi eigna og skulda í fjár- festingarbók vegna óhagstæðra breytinga á markaðsvöxtum. Fjármálaeftirlitið leggur mat á gæði stýringar fjármálafyrirtækis á fastvaxtaáhættu.20 Skoðuð eru áhrif þess að hliðra viðeigandi vaxtakúrfum út líftímann. Áhrif þessara vaxtahliðrana á núvirði vaxtaberandi eigna og skulda í sérhverjum gjaldmiðli eru grunnur að áhættumati fjármálaeftirlitsins fyrir þennan áhættuþátt. Í viðauka I eru viðmið við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna fastvaxtaáhættu. Rekstraráhætta Fjármálafyrirtæki skal hafa stefnu og ferla til að meta og stýra rekstraráhættu (e. operational risk), þ.m.t. vegna líkana, útvistunar og fátíðra atburða sem geta haft alvarlegar afleiðingar samkvæmt 78. gr. g laga um fjármála- fyrirtæki. Þá skal fjármálafyrirtæki hafa viðbragðsáætlun og áætlun um samfelldan rekstur til að tryggja áframhaldandi starfsemi sína og takmörkun á tjóni ef alvarleg röskun verður á starfsemi fyrirtækisins, þ.m.t. stefnur og áætlanir um rekstrarsamfellu upplýsinga- og fjarskiptatækni og viðbragðs- og endurheimtaráætlanir fyrir þá tækni í samræmi við lög um stafrænan viðnámsþrótt fjármálamarkaðar. Rekstraráhætta er hætta á tapi sem leiðir af innri ferlum, fólki og kerfum sem eru ófullnægjandi eða hafa brugðist, eða af ytri atburðum, þ.m.t. en ekki takmarkað við lagalega áhættu, líkanaáhættu eða upplýsinga- og fjarskiptatækniáhættu en að frátalinni stefnu- og orðsporsáhættu sbr. 54. tölul. 1. mgr. 1. gr. b laga um fjármála- fyrirtæki. Undiráhættuþættir rekstraráhættu eru meðal annars: • lagaleg áhætta (e. legal risk),21 þ.m.t. hlítingaráhætta (e. compliance risk) og háttsemisáhætta (e. conduct risk), • líkanaáhætta (e. model risk),22 • rekstrarlegur viðnámsþróttur (e. operational resilience), • rekstrarsamfella og viðbúnaðar- og endurheimtaráætlanir (e. business continuity, response and recovery), • áhætta vegna þriðja aðila (e. risk arising from third-party service providers), • áhætta vegna peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka (e. money laundering and terrorist financ- ing risk), • áhætta vegna nýrra vara, ferla og kerfa og breytinga á þeim (e. risk relating to new products, processes and systems and changes to them), • upplýsinga- og fjarskiptatækniáhætta (e. information and communication technology risk, ICT risk), og • UFS-áhætta í rekstri, með áherslu á umhverfisáhættu, t.a.m. ferlar til að meta og stýra áhættunni. Fjármálaeftirlitið leggur mat á eðlislæga rekstraráhættu og stýringu hennar með áherslu á framangreinda undiráhættuþætti, einkum þá sem þykja sérstaklega áhættusamir á hverjum tíma.23 Í viðauka I eru viðmið við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna rekstraráhættu. Hætta á of mikilli vogun Fjármálafyrirtæki skal hafa stefnu og ferla til að greina, stýra og vakta hættu á of mikilli vogun (e. risk of excessive leverage). Á meðal áhættuvísa um hættu á of mikilli vogun er útreikningur vogunarhlutfalls og misræmi á milli eigna og skuldbindinga fjármálafyrirtækis, sbr. 78. gr. i og 6. mgr. 81. gr. laga um fjármálafyrirtæki. 20. Sbr. Guidelines issued on the basis of Article 84(6) of Directive 2013/36/EU specifying criteria for the identification, evaluation, management and mitiga- tion of the risks arising from potential changes in interest rates and of the assessment and monitoring of credit spread risk, of institutions’ non-trading book activities (EBA/GL/2022/14) og framseldar reglugerðir (ESB) 2024/856 og 2024/857, sbr. reglur nr. 1588/2025, um mat á vaxtaáhættu vegna viðskipta utan veltubókar. 21. Með lagalegri áhættu er átt við hættu á tapi, þ.m.t. kostnaður, sektir, viðurlög eða refsibætur, sem gæti fallið á fjármálafyrirtæki vegna atvika sem leiða til málareksturs, sbr. 34. tölul. 1. mgr. 1. gr. b laga um fjármálafyrirtæki. 22. Líkanaáhætta er hætta á tapi af völdum ákvarðana sem teknar eru á grundvelli niðurstaðna eigin líkana vegna villna í hönnun, þróun, mati á áhættu- breytum, innleiðingu, notkun eða eftirliti með slíkum líkönum, sbr. 37. tölul. 1. mgr. 1. gr. b laga um fjármálafyrirtæki. 23. Lagt er mat á rekstraráhættu og stýringu hennar meðal annars með hliðsjón af meginreglum Basel-nefndarinnar um bankaeftirlit um trausta stýringu rekstraráhættu, Principles for the Sound Management of Operational Risk, frá mars 2021. SEÐLABANKI ÍSLANDS 13 Með hættu á of mikilli vogun er átt við áhættu sem stafar af næmi fjármálafyrirtækis vegna skuldsetningar eða óvissrar skuldsetningar sem kann að útheimta ófyrirhugaðar ráðstafanir til úrbóta á viðskiptaáætlun þess, þ.m.t. bráða sölu eigna sem kann að leiða til taps eða endurmats á virði eigna sem eftir eru, sbr. 28. tölul. 1. mgr. 1. gr. b. laga um fjármálafyrirtæki. Samkvæmt d-lið 1. mgr. 92. gr. CRR skal vogunarhlutfall (e. leverage ratio) fjármálafyrirtækis að lágmarki nema 3%. Um útreikning vogunarhlutfalls fer samkvæmt 429. gr. CRR. Kröfu um lágmarks vogunarhlutfall er ætlað að styðja við áhættuvegna eiginfjárkröfu með það að markmiði að takmarka skuldsetningu fjármálafyrir- tækja í uppsveiflu hagkerfisins. Fjármálaeftirlitið kannar hvort fjármálafyrirtæki meðhöndli hættu á of mikilli vogun með varfærnum hætti og taki tillit til hugsanlegrar aukinnar áhættu vegna lækkunar eigin fjár vegna vænts eða innleysts taps og hvort það geti staðið af sér ólíka álagsatburði sem tengdir eru hættu á of mikilli vogun. Til viðbótar við mat á kerfum og ferlum fjármálafyrirtækis til að stýra hættu á of mikilli vogun tekur fjármálaeftirlitið einnig mið af viðskiptalíkani fjármálafyrirtækisins. Athygli er vakin á því að mat á hættunni á of mikilli vogun er aðskilið mati á öðrum áhættu- þáttum sem áhrif hafa á eigið fé fjármálafyrirtækis, sbr. nánari umfjöllun í kafla 2.3.4. 1.4.6. Mat á áhættuþáttum sem hafa áhrif á laust fé og fjármögnun Almennt Mat á lausu fé og fjármögnun er mikilvægur hluti könnunar- og matsferlisins, sbr. 79. og 81. gr. laga um fjár- málafyrirtæki. Matið byggist á þremur þáttum: í fyrsta lagi á mati á stýringu lausafjár- og fjármögnunaráhættu (e. risk management and controls), í öðru lagi mati á eðlislægri lausafjáráhættu (e. liquidity risk) og í þriðja lagi mati á eðlislægri fjármögnunaráhættu (e. funding risk). Við mat á stýringu lausafjár- og fjármögnunaráhættu er meðal annars lagt mat á lausafjárstefnu og -þolmörk, verklag, greiningu, mælingu, stýringu og eftirlit og upplýsingagjöf varðandi áhættuna, álagspróf, viðbúnaðaráætlanir og fjármögnunaráætlanir.24 Matið tekur mið af eðli og umfangi starfsemi hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis. Þá er lögð áhersla á að kanna hversu vel fjármálafyrirtæki eru undirbúin fyrir lausafjár- og fjármögnunaráfall sem gæti haft áhrif á hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki eða jafnvel fjármálamarkaðinn í heild. Mat á framangreindum þáttum byggist meðal annars á niðurstöðu innramatsferlis fjármálafyrirtækis, sbr. ICAAP-/ILAAP-skýrslu, reglubundnum gagnaskilum, niðurstöðum vettvangsathugana og annarra sértækra athugana sem og öðrum gögnum og upplýsingum sem kunna að vera mikilvæg við matið. Niðurstaða matsins kann að leiða til þess að farið sé fram á sértæka kröfu um laust fé samkvæmt 10. tölul. 3. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki, sbr. 9. mgr. sömu greinar, og bætta stýringu og eftirlit með áhættu- þáttunum. Niðurstaðan kann einnig að leiða til þess að gerð sé krafa um að lengja í gjalddögum fjármögnunar, skuldbindingar utan efnahags séu minnkaðar o.fl. Lausafjáráhætta Fjármálafyrirtæki skal hafa áætlanir, stefnu, verkferla, aðferðir og kerfi til að greina, meta, stýra og fylgjast með lausafjáráhættu sem nær yfir viðeigandi tíma, þ.m.t. innan dags, til að tryggja að fjármálafyrirtækið búi yfir nægu lausu fé, sbr. 1. mgr. 78. gr. h laga um fjármálafyrirtæki. Lánastofnanir skulu viðhalda 100% lausafjárhlutfalli (e. liquidity coverage ratio, LCR) í öllum gjaldmiðlum samtals auk þess sem þær skulu hafa eftirlit með hlutfalli í einstökum gjaldmiðlum þar sem heildarskuldbindingar eru jafnar eða umfram 5% af heildarskuldum lánastofnunar (e. significant currency). Þá skulu lánastofnanir full- nægja að lágmarki 50% lausafjárhlutfalli í íslenskum krónum. Jafnframt er gerð krafa um að lánastofnanir fullnægi að lágmarki 80% lausafjárhlutfalli í evru, ef skuldbindingar í evrum nema 10% eða meira af heildarskuldbinding- um hlutaðeigandi lánastofnunar.25 Falli lausafjárhlutfall lánastofnunar niður fyrir gildandi lágmark hvort heldur það gerist á álagstíma eða ekki, eða sé fyrirsjáanlegt að það gerist innan næstu sex mánaða, skal lánastofnunin án tafar tilkynna það Seðlabankanum skriflega og tilgreina ástæður þess með fullnægjandi hætti. Hlutaðeigandi lánastofnun skal enn 24. Við matið er meðal annars höfð hliðsjón af meginreglum Basel-nefndarinnar um bankaeftirlit, Principles for Sound Liquidity Risk Management and Supervisions, frá september 2008. 25. Samkvæmt 2. og 3. gr. reglna nr. 1520/2022, um lausafjárhlutfall lánastofnana, sbr. 4. gr. framseldrar reglugerðar (ESB) 2015/61. SEÐLABANKI ÍSLANDS 14 fremur afhenda Seðlabankanum tímasetta áætlun um hvernig hún hyggst ná gildandi lágmarki lausafjárhlutfalls. Þar til lágmarkinu er náð skal lánastofnun skila skýrslu um laust fé í lok hvers dags.26 Við mat á eðlislægri lausafjáráhættu er meðal annars lagt mat á stöðu og þróun lausafjárhlutfalla, lausafjár- þörf til skamms og meðallangs tíma, lausafjáráhættu innan dags, lausafjáreignir, einkum magn, samsetningu og gæði, og svigrúm til mótvægisaðgerða sem og til álagsprófa Seðlabankans vegna lausafjáráhættu. Fjármögnunaráhætta Fjármálafyrirtæki skal þróa aðferðafræði til að greina, mæla, stýra og fylgjast með fjármögnunarstöðum, sbr. 3. mgr. 78. gr. h laga um fjármálafyrirtæki. Lánastofnanir skulu viðhalda 100% hlutfalli stöðugrar fjármögnunar (e. net stable funding ratio, NSFR) í öllum gjaldmiðlum samtals auk þess sem þær skulu hafa eftirlit með hlutfalli í einstakum gjaldmiðlum þar sem heildar skuldbindingar eru jafnar eða umfram 5% af heildarskuldum lánastofnunar, sbr. 428. gr. b CRR. Komi til þess að lánastofnun sé, eða fyrirsjáanlegt sé að hún verði, undir lágmarki hlutfalls stöðugrar fjármögnunar skal hún án tafar tilkynna Seðlabankanum um það skriflega og tilgreina ástæður á fullnægjandi hátt. Hlutaðeigandi lánastofnun skal enn fremur leggja fram tímasetta áætlun um hvernig hún hyggst ná lágmarki hlutfalls stöðug- rar fjármögnunar, sbr. 414. gr. og 3. mgr. 428. gr. b CRR. Við mat á eðlislægri fjármögnunaráhættu er meðal annars lagt mat á samsetningu fjármögnunar, ógn við fjármálastöðugleika vegna samsetningarinnar, aðgengi að mörkuðum og vænta breytingu á fjármögnunar- áhættu með hliðsjón af fjármögnunaráætlun, hlutfalli kvaðabundinna eigna og álagsprófum. 1.4.7. Áhættumatseinkunn Fjármálaeftirlitið gefur einkunn í kjölfar mats á hverjum og einum áhættuþætti í starfsemi fjármálafyrirtækis, sbr. mynd 2. Mynd 2 Mat á áhættuþáttum og áhættustýringu Mat á áhættuþáttum Mat á áhættuþáttum 1 Viðskiptalíkan 2 Stjórnarhættir og 3 sem hafa áhrif á 4 sem hafa áhrif á laust innra eftirlitskerfi eigið fé fé og fjármögnun Eðlislæg áhætta Áhættustýring Áhættumatseinkunnin er gefin í heilum tölum og er einkunnaskalinn frá 1 til 4, þar sem einkunnin 1 táknar óveru- lega eða litla áhættu og einkunnin 4 mikla áhættu. Áhættumatseinkunnirnar eru nýttar í eftirlitsframkvæmd, meðal annars við gerð eftirlitsáætlunar, t.d. við forgangsröðun verkefna, og teljast þær hluti af áhættumatskerfi fjármálaeftirlitsins. Einkunnirnar hafa ekki bein áhrif á eftirlitsaðgerðir gagnvart fjármálafyrirtæki og eru þær ekki birtar einstaka fjármálafyrirtækjum. 1.5. Heildaráhættumat og eftirlitsaðgerðir Fjármálaeftirlitið framkvæmir árlega heildaráhættumat á starfsemi fjármálafyrirtækis. Hið árlega heildaráhættumat felur í sér að dregnar eru saman niðurstöður áhættumats á einstaka áhættuþáttum í starfsemi fjármálafyrirtækis, sbr. nánari umfjöllun í kafla 1.4., og hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki gefin einkunn. Heildaráhættumatið er fram- kvæmt fyrir öll fjármálafyrirtæki óháð því hversu oft og hversu ítarlegt mat hefur farið fram á einstaka áhættu- þáttum í starfsemi þeirra og stýringu þeirra á þeim. Heildaráhættumatseinkunnin er gefin í heilum tölum og er einkunnaskali matsins almennt frá 1 til 4, sbr. töflu 3. 26. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. reglna um lausafjárhlutfall lánastofnana, sbr. 4. mgr. 4. gr. framseldrar reglugerðar (ESB) 2015/61 og 414. gr. CRR. SEÐLABANKI ÍSLANDS 15 Tafla 3 Heildaráhættumat Einkunn Lýsing 1. Óveruleg eða lítil áhætta til staðar. 2. Frekar lítil áhætta til staðar í rekstri fjármálafyrirtækis, en möguleiki er til úrbóta og mikilvægt að fylgjast með veikleikum í rekstri. 3. Frekar mikil áhætta til staðar í rekstri fjármálafyrirtækis. Nauðsynlegt að beina athygli að hlutaðeigandi fyrir tæki og fara fram á úr- bætur. Við sérstakar aðstæður kann beiting tímanlegra inngripa samkvæmt 107. gr. c – 107. gr. e laga um fjármálafyrirtæki einnig að koma til skoðunar. 4. Mikil áhætta í rekstri fjármálafyrirtækis. Nauðsynlegt að grípa inn í og krefjast tafarlausra úrbóta. Beiting tímanlegra inngripa kemur til alvarlegrar skoðunar. Í kjölfar heildaráhættumatsins og að undangengnu umræðuferli milli fjármálaeftirlitsins og hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis eru viðeigandi eftirlitsaðgerðir ákvarðaðar og fjármálafyrirtækið upplýst um þær. Með við- eigandi eftirlitsaðgerðum er átt við aðgerðir er varða eiginfjár- og lausafjárþörf og aðrar eftirlitsaðgerðir, þ.m.t. kröfu um úrbætur. Slíkar eftirlitsaðgerðir fela í sér stjórnvaldsákvörðun, sbr. stjórnsýslulög nr. 37/1993, og eru þær því tilkynntar hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki með formlegum hætti, sbr. nánari umfjöllun í kafla 2.7. Í heildaráhættumatinu getur fjármálafyrirtæki einnig fengið einkunnina F sem gefur til kynna að hlut- aðeigandi fjármálafyrirtæki sé á fallanda fæti (e. failing or likely to fail) í skilningi 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. nr. 70/2020, um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja,27 sbr. 34. gr. sömu laga og 52. gr. e laga um fjármálafyrirtæki. Ef fjármálafyrirtæki er á fallanda fæti leiðir það til þess að gripið er til skilameðferðar samkvæmt lögum um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja eða slitameðferðar samkvæmt XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki, sbr. mynd 3. Mynd 3 Tengsl reglubundins eftirlits, tímanlegra inngripa og þess hvort fjármálafyrirtæki er á fallanda fæti Lög nr. 70/2020 og Lög nr. 161/2002 og CRR lög nr. 161/2002 Undirbúningur/ Reglubundið eftirlit Tímanleg inngrip Skila- eða slitameðferð Öll eftirlitsstarfsemi Könnunar- og mats ferli (vettvangsathuganir Tímanleg inngrip og niðurstöður þess og aðrar athuganir) Á fallanda fæti Eftirlitsaðgerðir 1 2 3 4 F Heildaráhættumatseinkunn 27. Sbr. einnig Guidelines on the interpretation of the different circumstances when an institution shall be considered as failing or likely to fail under Article 32(6) of Directive 2014/59/EU (EBA/GL/2015/07). SEÐLABANKI ÍSLANDS 16 2 Mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf 2.1. Almennt Á fjármálafyrirtækjum hvílir skylda að fullnægja kröfum um eiginfjárgrunn. Flokka má kröfurnar í þrennt. Fyrst ber að nefna lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn sem nemur 8% af áhættugrunni fjármálafyrirtækis, sbr. nánari umfjöllun í kafla 2.2. Því næst viðbótarkröfu um eiginfjárgrunn sem fjármálaeftirlitið tekur ákvörðun um að undangengnu mati á áhættuþáttum hjá hverju og einu fjármálafyrirtæki, sbr. nánari umfjöllun í köflum 1.4. og 2.3 og að lokum samanlagða kröfu um eiginfjárauka sem ætlað er að koma til móts við áhættu í efnahags- og fjármálakerfinu, sbr. nánari umfjöllun í kafla 2.4. Tvær fyrstnefndu kröfurnar mynda saman lágmarkskröfu fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunn. Allar kröfur- nar saman mynda heildarkröfu um eiginfjárgrunn. 2.2. Lágmarkskrafa um eiginfjárgrunn Lágmarkskrafa um eiginfjárgrunn (e. minimum own funds requirements) er reiknuð út samkvæmt CRR. Krafan er sú að eiginfjárgrunnur fjármálafyrirtækis skuli að lágmarki nema 8% af áhættugrunni (stoð I), sbr. c-lið 1. mgr. 92. gr. CRR. Lágmarkskrafan skal samsett úr eiginfjárþætti 1 (e. tier 1 capital, T1), þ.e. almennu eigin fé þáttar 1 (e. com- mon equity tier 1 capital, CET1) og viðbótar eigin fé þáttar 1 (e. additional tier 1 capital, AT1), eiginfjárþætti 2 (e. tier 2 capital, T2) og frádráttarliðum. Þar af skal almennt eigið fé þáttar 1, eftir frádrátt, nema að lágmarki 4,5% af áhættugrunni og þá skal eiginfjárþáttur 1, eftir frádrátt, nema að lágmarki 6% af áhættugrunni, sbr. a- og b-lið 1. mgr. 92. gr. CRR. Áhættugrunnur fjármálafyrirtækja er samtala veginna áhættuþátta sem starfsemin felur í sér, sbr. 3. mgr. sömu greinar. 2.3. Mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf 2.3.1. Almennt Eitt af meginverkefnum könnunar- og matsferlisins er að leggja mat á áhættuþætti sem hafa áhrif á eigið fé fjármálafyrirtækis. Markmið matsins er að kanna hvort eiginfjárgrunnur hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis sé fulln ægjandi með hliðsjón af þeirri áhættu sem felst í starfsemi þess. Niðurstaðan getur leitt til þess að fjármálaeftirlitið neyti heimildar til að mæla fyrir um hærri eiginfjárgrunn en sem nemur 8% af áhættugrunni, þ.e. kröfu um viðbótar eigið fé, eða kröfu undir stoð II. Fjármálaeftirlitið metur eiginfjárþörf undir stoð II með eftirfarandi hætti: • Mat á eiginfjárþörf vegna áhættuþátta. Annars vegar vegna vanmats á væntri tapsáhættu (e. expected losses) og hins vegar óvæntrar tapsáhættu (e. unexpected losses) sem ekki er nægjanlega tekið tillit til við útreikning á lágmarkseiginfjárkröfu samkvæmt CRR, eða stoð I (e. pillar 1), miðað við 12 mánaða tímabil (stoð II-R (e. pillar 2 capital requirement)). • Mat á eiginfjárþörf á álagstímum, eða eiginfjárálag, þ.e. vegna hugsanlegra áhrifa álagsatburða (e. stressed conditions) sem ekki er nægjanlega tekið tillit til undir stoð I og stoð II-R eða með virkum eigin- fjáraukum (stoð II-G (e. pillar 2 capital guidance)). • Mat á eiginfjárþörf vegna hættu á of mikilli vogun með hliðsjón af vogunarhlutfalli sem ekki er nægjan- lega tekið tillit til samkvæmt CRR, eða stoð I, (stoð II-R – LR (e. pillar 2 capital requirement for the risk of excessive leverage), og við álagsatburði (stoð II-G – LR (e. pillar 2 capital guidance for the risk of excessive leverage). SEÐLABANKI ÍSLANDS 17 2.3.2. Mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf vegna áhættuþátta Almennt Stjórn og framkvæmdastjóri fjármálafyrirtækis skulu reglulega leggja mat á tegund, dreifingu og fjárhæð eigin- fjárþarfar fyrirtækisins með hliðsjón af áhættustigi þess, þ.m.t. áhættu sem felst í, eða getur hlotist af, starfsemi þess, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Matið fer fram í innramatsferli og skal fjármálafyrirtæki gera fjármálaeftirlitinu grein fyrir matinu þegar þess er óskað með svonefndri ICAAP-/ILAAP-skýrslu. Í könnunar- og matsferlinu leggur fjármálaeftirlitið meðal annars mat á áhættuþætti í starfsemi fjár- mála fyrirtækis samkvæmt 79.–81. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sbr. 107. gr. a sömu laga, sbr. nánari umfjöllun í kafla 1.4. Við matið liggja einkum til grundvallar upplýsingar sem fram koma í reglubundnum gagnaskilum fjármálafyrirtækja, einkum ICAAP-/ILAAP-skýrslum, ársreikningum og skýrslum innri endurskoðunardeildar. Þá aflar fjármálaeftirlitið upplýsinga á fundum með stjórn og stjórnendum fjármálafyrirtækja, með vettvangs- athugunum og öðrum sértækum athugunum sem og öðrum samskiptum á meðan á ferlinu stendur. Mat fjármálaeftirlitsins leiðir til niðurstöðu um það að hve miklu leyti þær ráðstafanir og aðferðir sem hlut- aðeigandi fjármálafyrirtæki beitir, ásamt innri ferlum og framkvæmd þeirra, séu fullnægjandi, hvort stjórnarhættir séu traustir og hvort eiginfjárgrunnur og lausafjárstaða séu fullnægjandi með hliðsjón af þeirri áhættu sem felst í starfseminni. Niðurstaðan getur leitt til þess að fjármálaeftirlitið neyti heimildar til að mæla fyrir um eftirfarandi eftirlitsaðgerðir samkvæmt 3. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki: 1. Hærri eiginfjárgrunn en sem nemur 8% af áhættugrunni. 2. Endurbætur á innri ferlum, sbr. IX. kafla laganna. 3. Að fjármálafyrirtæki setji fram sérstaka áætlun um það hvernig fyrirtækið muni uppfylla kröfur laganna auk reglugerða og reglna sem settar eru með stoð í þeim, auk þess að setja fjármálafyrirtækinu tímafresti varðandi framkvæmd áætlunarinnar, þ.m.t. vegna fresta eða endurbóta sem unnar eru á áætluninni. 4. Niðurfærsla á eignum við útreikning á eiginfjárgrunni. 5. Hömlur á eða takmörkun á starfsemi fjármálafyrirtækis eða, eftir því sem við á, sala eigna eða við- skiptaeininga sem skapa óhóflega áhættu. 6. Að dregið sé úr áhættu sem starfsemi, viðskiptaafurðir eða kerfi fjármálafyrirtækis felur í sér, þ.m.t. vegna útvistaðrar starfsemi. 7. Að fjármálafyrirtæki takmarki kaupauka við hlutfall af hreinum hagnaði þar sem útgreiðsla þeirra leiðir til ófullnægjandi eiginfjárgrunns. 8. Að fjármálafyrirtæki noti hreinan hagnað til að styrkja eiginfjárgrunninn. 9. Að arð- og vaxtagreiðslur til hluthafa, stofnfjáreigenda og eigenda gerninga viðbótar eigin fjár þáttar 1 skuli takmarkaðar eða bannaðar, enda feli það ekki í sér vanskil af hálfu fjármálafyrirtækis. 10. Sérstakar kröfur um að viðhalda lausu fé, þ.m.t. vegna misræmis í líftíma eigna og skuldbindinga fjármála- fyrirtækis. 11. Aukin gagnaskil. 12. Sértæk upplýsingagjöf til markaðar. Jafnframt getur fjármálaeftirlitið komið athugasemdum og ábendingum á framfæri í samræmi við 1. mgr. 10. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf, sbr. 1. tölul. 3. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki, er lagt mat á helstu áhættuþætti í starfsemi fjármálafyrirtækis sem hafa áhrif á eigið fé þess, þ.e. útlána-, mótaðila- og samþjöppunaráhættu, markaðsáhættu, vaxtaáhættu vegna viðskipta utan veltubókar og rekstraráhættu. Mat á viðbótareiginfjárþörf vegna hættu á of mikilli vogun er framkvæmt með hliðsjón af viðskiptalíkani og vogu- narhlutfalli fjármálafyrirtækis og er það aðskilið mati á öðrum áhættuþáttum enda felur viðbótareiginfjárkrafa vegna slíkrar áhættu í sér kröfu um hærra vogunarhlutfall. Jafnframt er lagt mat á viðbótareiginfjárþörf vegna viðskiptalíkans, stjórnarhátta og innra eftirlitskerfis og stýringu á áðurnefndum áhættuþáttum en viðbótareigin- fjárkrafa vegna slíkra þátta kemur til greina til að mæta alvarlegum veikleikum og þegar aðrar eftirlitsaðgerðir eru taldar ófullnægjandi eða ekki viðeigandi til að tryggja viðeigandi úrbætur. Slík krafa kann að vera tímabundin og einungis í gildi á meðan fjármálafyrirtæki vinnur að fullnægjandi úrbótum. SEÐLABANKI ÍSLANDS 18 Við mat fjármálaeftirlitsins á viðbótareiginfjárþörf er einkum stuðst við eftirfarandi gögn og upplýsingar: • ICAAP-/ILAAP-skýrslu hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis, • viðmið fjármálaeftirlitsins um mat á eiginfjárþörf vegna einstakra áhættuþátta, sbr. viðauka I, og • önnur gögn og upplýsingar sem máli skipta, s.s. sérfræðimöt, mat á eigin fé annarra sambærilegra fjár- málafyrirtækja og upplýsingar sem fram koma í reglubundnu eftirliti og gagnaskilum og öðrum sam- skiptum við hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki. Með það að markmiði að auka gæði mats fjármálaeftirlitsins á áhættuþáttum hefur það sett eigin viðmið fyrir undiráhættuþætti einstakra áhættuþátta, sbr. viðauka I. Engu að síður er áhersla lögð á að fjármálafyrirtæki þrói og beiti eigin ítarlegri aðferðafræði við mat á eðlislægri áhættu. Ef fjármálaeftirlitið telur að aðferðafræði fjármálafyrirtækis sé fullnægjandi og viðeigandi er hún einkum lögð til grundvallar við mat á eiginfjárþörf þess. Telji fjármálaeftirlitið að viðmið fjármálafyrirtækis séu ekki fullnægjandi eða viðeigandi1 byggir það mat sitt á eiginfjárþörf fjármálafyrirtækis fremur á eigin viðmiðum að teknu tillit til þeirra áhættuþátta sem hvert og eitt fyrirtæki stendur frammi fyrir (e. institution-specific). Viðmiðum eftirlitsins er ekki ætlað að vera grundvöllur að eigin áhættumati fjármálafyrirtækis fyrir eðlislæga áhættu heldur er brýnt að fyrirtækið framkvæmi eigið mat á þeim áhættuþáttum sem eru í rekstri þess með fullnægjandi hætti. Í mati fjármálaeftirlitsins á viðbótareigin- fjárþörf (stoð II-R) er eigið fé sem fjármálafyrirtæki viðheldur vegna lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn (stoð I) ekki vegið upp á móti því eigin fé sem fjármálafyrirtæki ber að viðhalda vegna áhættuþátta sem þar eru metnir og mynda viðbótareiginfjárkröfuna. Að sama skapi er ekki tekið tillit til áhættudreifingar og hugsanlegra áhrifa milli einstakra áhættuþátta (e. inter-risk diversification), s.s. á milli útlána-, mótaðila- og samþjöppunará hættu, markaðsáhættu og rekstraráhættu. Á hinn bóginn tekur fjármálaeftirlitið tillit til áhættudreifingar og áhrifa milli undiráhættuþátta einstakra áhættuþátta í matinu (e. intra-risk diversification), s.s. landfræðilegrar samþjöppunar, geirasamþjöppunar og annarra viðeigandi einstaka undiráhættuþátta og leggur mat á eiginfjárþörf vegna hvers undiráhættuþáttar, ef við á. Slík fjölbreytingaráhrif hafa þó, eins og að framan greinir, ekki áhrif á mat á áhættuþáttum sem tekið er tillit til við útreikning á lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn. Við mat á viðbótareiginfjárþörf miðar fjármálaeftirlitið að jafnaði við fjárhagsupplýsingar um áramót. Þótt endanlegt mat á eiginfjárþörf liggi fyrir um hálfu ári síðar, er ekki tekið tillit til breytinga á þróun einstaka undiráhættuþátta á tímabilinu, nema heildaráhrif allra undiráhættuþátta leiði til verulegrar hækkunar eða lækk- unar á eiginfjárþörf. Eðli málsins samkvæmt á þetta einungis við um áhættuþætti sem hafa áhrif á eigið fé. Viðbótarkrafa fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunm Ef niðurstaða könnunar- og matsferlisins er að eiginfjárgrunnur fjármálafyrirtækis sé ekki fullnægjandi með hliðsjón af þeirri áhættu sem felst í starfsemi þess getur fjármálaeftirlitið, eins og áður segir, mælt fyrir um viðbótarkröfu um eiginfjárgrunn (stoð II-R) (e. additional own funds requirements). Krafan byggist á heimild í 1. tölul. 3. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki sbr. 4. mgr. sömu greinar. Þar kemur fram að fjármálaeftirlitinu sé heimilt að mæla fyrir um hærri eiginfjárgrunn en sem nemur 8% af áhættugrunni. Taki fjármálaeftirlitið slíka ákvörðun ber hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki á hverjum tíma að viðhalda eiginfjárgrunni til að mæta þeirri kröfu. Eiginfjárgrunnur vegna viðbótarkröfunnar skal að lágmarki nema 56,25% af almennu eigin fé þáttar 1 og 75% af eiginfjárþætti 1, sbr. 6. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki. Lágmarkskrafa fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunn Með lágmarkskröfu fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunn (e. total SREP capital requirement, TSCR) er átt við samtöluna af hinni lögbundnu lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn, þ.e. eiginfjárgrunni sem nemur 8% af áhættugrunni samkvæmt c-lið 1. mgr. 92. gr. CRR (stoð I), og viðbótareiginfjárkröfu samkvæmt mati eftirlitsins á eiginfjárþörf (stoð II-R). Krafan skal samsett úr sömu eiginfjárliðum og kröfurnar sem mynda hana, sbr. nánari umfjöllun í þessum kafla hér að framan og kafla 2.2. 1. Með fullnægjandi er átt við hvort aðferðafræðin sé tölfræðilega traust eða skynsamleg. Með viðeigandi er átt við hvort aðferðafræðin nái til þeirra áhættuvalda sem skipta mestu máli hverju sinni. Í mati sínu horfir fjármálaeftirlitið meðal annars til þess hvort aðferðir fjármálafyrirtækisins séu nægi- lega ítarlegar, trúverðugar, skiljanlegar og samanburðarhæfar. SEÐLABANKI ÍSLANDS 19 2.3.3. Eiginfjárálag Fjármálafyrirtæki ber að taka mið af eiginfjárþörf við álagsatburði við gerð eiginfjáráætlunar (e. capital planning), við áhættustýringu og við gerð endurbótaáætlunar (e. recovery plan). Fjármálafyrirtæki ber því að viðhalda eigin- fjárgrunni sem stenst ólíka álagsatburði. Fjármálaeftirlitið leggur einnig mat á eiginfjárþörf fjármálafyrirtækis með hliðsjón af hugsanlegum áföllum samkvæmt álagsprófum, sbr. 7. mgr. 80. gr. og 107. gr. b laga um fjármálafyrirtæki. Fjármálaeftirlitið byggir matið á niðurstöðum eigin álagsprófa (e. supervisory stress testing). Auk þess rýnir það niðurstöður álagsprófa annarra eftirlitsstofnana og álagsprófa sem hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki framkvæmir á grundvelli eigin viðskiptalíkans (e. ICAAP stress test (own scenario)).2 Í álagsprófum fjármálaeftirlitsins er lagt mat á hvaða áhrif áfallasviðsmyndir (e. adverse scenarios) hafa á hlutfall almenns eigin fjár þáttar 1 fjármálafyrirtækis og áhættugrunn þess yfir spátímabilið. Einnig er lagt mat á hvaða áhrif álagsprófin hafa á vogunarhlutfall fjármálafyrirtækis, sbr. nánari umfjöllun í kafla 2.3.4. Fjármálaeftirlitið hefur heimild til að tilkynna fjármálafyrirtæki að viðhalda auknu eigin fé sem það telur æskilegt á grundvelli álagsprófa (stoð II-G), eða svonefndu eiginfjárálagi (e. guidance on additional own funds for stressed conditions). Er það einkum gert þegar niðurstöður álagsprófa gefa til kynna að almennt eigið fé þáttar 1 fjármálafyrirtækis geti lækkað umfram verndunarauka og í sérstökum tilvikum umfram sveiflujöfnunarauka til viðbótar. Eiginfjárálagið er þó ekki hluti af heildarkröfu um eiginfjárgrunn. Þegar fjármálaeftirlitið leggur mat á hversu mikið eigið fé fjármálafyrirtæki þarf að viðhalda vegna álagsatburða er tekið tillit til áætlana sem byggjast á trúverðugum aðgerðum stjórnenda (e. management actions) hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis sem ætlað er að milda áhrif áfallsins á eigið fé fyrirtækisins. Lagt er mat á hvert hlutfall almenns eigin fjár þáttar 1 er þegar það er lægst í áfallinu og hver samsetning heildarkröfu um eiginfjárgrunn er á sama tíma. Fullnægi eiginfjárgrunnur fjármálafyrirtækis ekki eiginfjárálagi fjármálaeftirlitsins kann það að leiða til frekari aðgerða af hálfu þess, s.s. aukins eftirlits eða viðbótareiginfjárkröfu við sérstakar aðstæður (stoð II-R), sbr. 5. tölul. 4. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki. 2.3.4. Mat á eiginfjárþörf vegna hættunnar á of mikilli vogun Fjármálaeftirlitið skal meta hættuna á of mikilli vogun fjármálafyrirtækis með hliðsjón af viðskiptalíkani og vog- unarhlutfalli þess, sbr. 6. mgr. 81. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Áhættan er metin með aðskildum hætti, þ.e. óháð mati á öðrum áhættuþáttum sem hafa áhrif á eigið fé, sbr. einnig umfjöllun í kafla 1.4.5. Fjármálafyrirtækjum ber að viðhalda kröfu um 3% vogunarhlutfall samkvæmt d-lið 1. mgr. 92. gr. CRR, sbr. 429. gr. sömu reglugerðar, en það miðast við heildaráhættuskuldbindingar (e. total exposure measure). Kröfu um vogunarhlutfall er ætlað að vera nokkurs konar varnagli (e. backstop) vegna annmarka sem taldir eru á áhættu- veginni eiginfjárkröfu og takmarkar hún skuldsetningu fjármálafyrirtækis í uppsveiflu. Vogunarhlutfallið gefur ekki upplýsingar um undirliggjandi áhættu og því getur það virkað sem hvati til aukinnar áhættutöku. Ekki er stað- kvæmd á milli vogunarhlutfallsins og áhættuvegins eiginfjárhlutfalls en hlutföllin styðja, eins og áður sagði, vel við hvort annað. Telji fjármálaeftirlitið að hætta á of mikilli vogun krefjist aðgerða af þess hálfu hefur það heimild til að mæla fyrir um hærri eiginfjárgrunn af heildaráhættuskuldbindingum. Krafan skal samanstanda af eiginfjárþætti 1, sbr. 7. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki (stoð II-R – LR). M.ö.o. getur fjármálaeftirlitið gert kröfu um hærra vogunarhlutfall en sem nemur hinu 3% lágmarki, sbr. d-lið 1. mgr. 92. gr. CRR. Við matið tekur fjármálaeftirlitið einnig tillit til áhrifa af álagsprófum á viðskiptalíkan og vogunarhlutfall og getur í því skyni tilkynnt fjármálafyrirtæki um eiginfjárálag telji það hættu á of mikilli vogun við álagsatburði (stoð II-G – LR). 2.4. Samanlögð krafa um eiginfjárauka Samkvæmt X. kafla laga um fjármálafyrirtæki skal fjármálafyrirtæki til viðbótar við lágmarkskröfu fjármálaeftirlits- ins um eiginfjárgrunn viðhalda samanlagðri kröfu um eiginfjárauka (e. combined buffer requirements). 2. Sbr. Guidelines on institutions’ stress testing (EBA/GL/2018/04). SEÐLABANKI ÍSLANDS 20 Hin samanlagða krafa um eiginfjárauka samanstendur af eiginfjáraukum en þeir eru: • kerfisáhættuauki (e. systemic risk buffer), • eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu (e. capital buffer for other systemically important institutions, O-SII buffer), • eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu (e. capital buffer for global systemi- cally important institutions, G-SII buffer), • sveiflujöfnunarauki (e. countercyclical capital buffer), og • verndunarauki (e. capital conservation buffer). Til eiginfjárauka er einungis heimilt að telja eiginfjárliði sem teljast til almenns eigin fjár þáttar 1, sbr. 83. gr. a laga um fjármálafyrirtæki. Seðlabanki Íslands hefur sett reglur um kerfisáhættuauka,3 eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármála- fyrirtæki á landsvísu4 og sveiflujöfnunarauka5 að undangengnu samþykki fjármálastöðugleikanefndar. Verndunar- aukinn gildir um nánar tiltekin fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki6. Nánar er fjallað um eiginfjárauka og álagningu þeirra í viðauka II. 2.5. Heildarkrafa um eiginfjárgrunn Með heildarkröfu um eiginfjárgrunn (e. overall capital requirement, OCR) er átt við lágmarkskröfu fjármálaeftir- litsins um eiginfjárgrunn og samanlagða kröfu um eiginfjárauka, sbr. mynd 4.7 Mynd 4 Heildarkrafa um eiginfjárgrunn og samsetning hans, þ.m.t. uppröðun eiginfjárauka Áhættuvegnar eiginfjárkröfur Eiginfjárálag og eiginfjárálag (e. guidance on additional own Stoð II-G funds for stressed (CET1) conditions) Verndunarauki (CET1) Samanlögð krafa Sveiflujöfnunarauki Heildarkrafa um um eiginfjárauka (CET1) eiginfjárgrunn (e. combined (e. overall capital buffer Auki á kerfislega requirement, OCR) requirement) mikilvæg fyrirtæki (CET1) Óáhættuvegnar eiginfjár- kröfur og eiginfjárálag Eiginfjárálag vegna Kerfisáhættuauki Stoð II-G - LR hættunnar á of mikilli (CET1) Viðbótarkrafa um (CET1) vogun (e. leverage eiginfjárgrunn ratio guidance) Stoð II-R (e. additional capital Lágmarkskrafa (CET1, AT1 og T2) requirement) Stoð II-R - LR Heildarkrafa um fjármálaeftirlitsins (CET1 og AT1) eigin fjárgrunn vegna um eiginfjárgrunn Lágmarkskrafa um hættunnar á of (e. total SREP Stoð I eiginfjárgrunn Stoð I - LR mikilli vogun capital require- (CET1, AT1 og T2) (e. minimum own (CET1 og AT1) (e. overall leverage ment, TSCR) funds requirement) ratio requirement) 3. Sbr. reglur nr. 1414/2024, um eiginfjárauka fyrir fjármálafyrirtæki vegna kerfisáhættu. 4. Sbr. reglur nr. 1415/2024, um eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki. 5. Sbr. reglur nr. 256/2023, um sveiflujöfnunarauka á fjármálafyrirtæki. 6. Sbr. 84. gr. og 84. gr. a laganna. 7. Til viðbótar við heildarkröfu um eiginfjárgunn kunna fjármálafyrirtæki að þurfa viðhalda lágmarkskröfu um eiginfjárgrunn og hæfar skuldbindingar (e. minimum requirement for own funds and eligible liabilities, MREL), sbr. IV. kafla laga um skilameðferð lánastofnana og verðbréfafyrirtækja. Sjá nánar MREL-stefnu skilavalds Seðlabankans. SEÐLABANKI ÍSLANDS 21 2.6. Aðgerðir vegna ónógs eigin fjár Fullnægi fjármálafyrirtæki ekki varfærniskröfum, eða ef líklegt er að þeim verði ekki fullnægt á næstu tólf mán- uðum, ber því að tilkynna fjármálaeftirlitinu um það í samræmi við 52. gr. e laga um fjármálafyrirtæki og greina frá því til hvaða ráðstafana það hyggst grípa til að koma starfseminni í lögmætt horf. Ef heildarkröfu um eiginfjárgrunn er ekki fullnægt takmarkast meðal annars ráðstöfun hagnaðar, útgreiðsla arðs, endurkaup eigin hluta og kaupaukagreiðslur, sbr. 86. gr. m - 86. gr. o laga um fjármálafyrirtæki. Auk þess skal stjórn hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis senda fjármálaeftirlitinu áætlun um verndun eigin fjár samkvæmt 86. gr. s sömu laga. Ef lágmarkskröfu fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunn er ekki fullnægt af hálfu fjármálafyrirtækis, þ.e. eigin- fjárgrunni sem nemur 8% af áhættugrunni, sbr. c-lið 1. mgr. 92. gr. CRR, og viðbótareiginfjárkröfu samkvæmt mati eftirlitsins, sbr. 1. tölul. 3. mgr. 107. gr. a laga um fjármálafyrirtæki, eða ef líkur eru á að kröfunni verði ekki fullnægt vegna versnandi fjárhagslegrar stöðu, getur fjármálaeftirlitið tekið ákvörðun um tímanleg inngrip, sbr. 107. gr. c – 107. gr. e sömu laga. Teljist fjármálafyrirtæki á fallanda fæti leiðir það til skilameðferðar samkvæmt lögum um skilameðferð lána- stofnana og verðbréfafyrirtækja eða eftir atvikum að gripið sé til slitameðferðar samkvæmt XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki, sbr. einnig umfjöllun í kafla 1.5. 2.7. Tilkynning og opinber birting á niðurstöðu könnunar- og matsferlis fjármálaeftirlitsins Fjármálaeftirlitið tilkynnir fjármálafyrirtæki formlega um niðurstöðu könnunar- og matsferlis með ákvörðunarbréfi eftir að hafa veitt tilskilinn andmælarétt, sbr. IV. kafla stjórnsýslulaga. Í bréfinu er lágmarkskrafa fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunn (stoð I, stoð II-R og eftir atvikum stoð II-R – LR) sundurliðuð eftir helstu áhættuþáttum, sem eru: • útlána-, mótaðila- og samþjöppunaráhætta, • markaðs- og fastvaxtaáhætta og • önnur áhætta, s.s. rekstraráhætta. Þá eru tilgreindir helstu áhættuvaldar innan hvers áhættuþáttar að mati fjármálaeftirlitsins og eftir atvikum aðrar eftirlitsaðgerðir gagnvart hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki. Jafnframt er greint frá heildarkröfu um eiginfjár- grunn. Sé fjármálafyrirtæki tilkynnt um eiginfjárálag (stoð II-G og eftir atvikum stoð II-G – LR) gerir fjármálaeftir- litið grein fyrir því. Niðurstaðan tekur til fjármálafyrirtækisins á eininga-, samstæðu- og undirsamstæðugrunni, eftir því sem við á. Fjármálaeftirlitið birtir opinberlega, í formi gagnsæistilkynningar, sbr. 9. gr. a laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og stefnu Seðlabankans um opinbera birtingu,8 helstu niðurstöður könnunar- og matsferlisins á samandregnu formi, þ.m.t. lágmarkskröfu þess og heildarkröfu um eiginfjárgrunn.9 Auk þess eru upplýsingar um eiginfjárkröfur fjármálafyrirtækja á hverjum tíma birtar á vef Seðlabankans. 8. Stefna Seðlabanka Íslands um opinbera birtingu á niðurstöðum stjórnsýslumála. 9. Heildarkrafa um eiginfjárgrunn, sem birt er í gagnsæistilkynningu, inniheldur samanlagða kröfu um eiginfjárauka sem gildir um hlutaðeigandi fjár- málafyrirtæki á birtingardegi. Hún tekur meðal annars mið af vegnu meðaltali kerfisáhættu og sveiflujöfnunarauka vegna erlendra áhættuskuld- bindinga. Gildi umræddra eiginfjárauka og vægi þeirra kann því að breytast í kjölfar birtingar. SEÐLABANKI ÍSLANDS 22 Viðauki I VIÐMIÐ VIÐ MAT Á VIÐBÓTAREIGINF JÁRÞ ÖRF (STOÐ II-R) Efnisyfirlit Inngangur 25 1 Viðskiptalíkan og eignarhald vátryggingafélaga 26 1.1. Greining á viðskiptalíkani 26 1.2. Áhætta vegna eignarhalds á vátryggingafélagi 26 2 Stjórnarhættir og innra eftirlit 28 3 Útlána- og samþjöppunaráhætta 29 3.1. Útlánaáhætta 29 3.2. Samþjöppunaráhætta 33 4 Markaðs- og fastvaxtaáhætta 35 4.1. VaR og SVaR 35 4.2. Mat á veltubók 36 4.3. Mat á fjárfestingarbók 38 4.4. Mat áhættu sem á uppruna í báðum bókum 40 5 Rekstraráhætta 42 Viðauki 43 SEÐLABANKI ÍSLANDS 24 Inngangur Viðauki I lýsir aðferðafræði og viðmiðum (e. supervisory benchmarks) sem fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands beitir við mat á áhættuþáttum og viðbótareiginfjárþörf (stoð II-R) hjá fjármálafyrirtækjum í könnunar- og mats- ferlinu (SREP). Viðmiðin byggjast á aðferðafræði sem fjármálaeftirlitið hefur þróað til að meta viðbótareiginfjárþörf vegna einstakra áhættuþátta og undirþátta þeirra, sem að mati fjármálaeftirlitsins er ekki tekið tillit til samkvæmt reglu- gerð (ESB) nr. 575/2013 (CRR), sbr. lög nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki (stoð I). Viðmiðin styðja því við ákvörðun um viðbótareiginfjárkröfu fyrir hvern áhættuþátt fyrir sig. Viðbótareiginfjárkrafa er ákveðin fyrir hvern áhættuþátt fyrir sig að undangengnu sérfræðimati sem byggir á innramati hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis (ICAAP), viðmiðum fjármálaeftirlitsins og öðrum fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. Viðmiðin taka almennt til fjármálafyrirtækja sem nota staðalaðferð við útreikning á eiginfjárþörf. Í ljósi mis- munandi viðskiptalíkana fjármálafyrirtækja er hugsanlegt að einstaka viðmið séu ekki viðeigandi fyrir öll fjármála- fyrirtæki. Í viðmiðunum er lagt upp með að forðast tvítalningu við mat á eiginfjárþörf. Í þessum viðauka er fjallað nánar um viðmið við mat viðbótareiginfjárþörf vegna viðskiptalíkans og eignar- halds í vátryggingafélagi (kafli 1), stjórnarhátta (kafli 2), útlána- og samþjöppunaráhættu (kafli 3), markaðs- og fastvaxtaáhættu (kafli 4) og rekstraráhættu (kafli 5). SEÐLABANKI ÍSLANDS 25 1 Viðskiptalíkan og eignarhald vátryggingafélaga 1.1. Greining á viðskiptalíkani Fjallað er um greiningu á viðskiptalíkani í kafla 1.4.3. í almenna hluta viðmiðanna. Jafnframt kemur fram í kafla 2.3.2 að leiði greining á viðskiptalíkani í ljós alvarlega veikleika og aðrar eftirlitsaðgerðir séu taldar ófull- nægjandi eða ekki viðeigandi til að tryggja viðeigandi úrbætur, geti það leitt til viðbótareiginfjárkröfu (stoð II-R) Viðbótareiginfjárkrafa vegna viðskiptalíkans getur numið samtals allt að 2 prósentustigum sem hlutfall af áhættu- grunni en í mjög alvarlegum tilvikum getur hún þó verið hærri. Í töflu 1.1 eru dæmi um matsþætti við greiningu á viðskiptalíkani sem geta leitt til viðbótareiginfjárkröfu (stoð II-R). Tafla 1.1 Greining á viðskiptalíkani Matsþáttur Dæmi Einhæft eða áhættusamt viðskiptalíkan • Óvenju mikil samþjöppun í tekjuliðum, vörum eða viðskiptavinum. • Markverð breyting á viðskiptalíkani t.d. með miklum vexti, sókn á nýja markaði eða nýjum vörum án þess að áhættustýring eða innviðir styðji við það. Óraunhæfar forsendur rekstraráætlunar • Verulegir ágallar eða óraunhæfar væntingar um stöðu og þróun efnahagsumhverfis, og/eða viðskiptalíkans samkeppnisstöðu og viðskiptaumhverfis. • Takmarkað samræmi á milli áhættuvilja og forsendna í viðskiptaáætlun. Óljós stefna eða skortur á getu til • Umgjörð stjórnarhátta vegna viðskiptastefnu veik. að innleiða og fylgja eftir stefnu • Innviðir og áhættustýring samræmast ekki markmiðum viðskiptastefnu. • Ítrekað hefur komi í ljós að aðili hefur ekki yfir að ráða fullnægjandi getu til að innleiða og hrinda í framkvæmd verkefnum tengdum viðskiptastefnu. Skortur á sjálfbærni eða lífvænleika • Viðvarandi taprekstur án raunhæfra aðgerða til þess að bæta afkomu. viðskiptalíkans • Fjármögnun áhættusöm eða fjármögnunaráform óraunsæ. • Viðvarandi ójafnvægi á efnahagsreikningi, (eiginfjárhlutföll, LCR, NSFR, LR o.fl.). 1.2. Áhætta vegna eignarhalds á vátryggingafélagi Í þessum kafla er gerð grein fyrir aðferðafræði fjármálaeftirlitsins við mat á viðbótareiginfjárþörf vegna áhættu sem leiðir af eignarhaldi fjármálafyrirtækis á vátryggingafélagi, sbr. umfjöllun í kafla 1.4.3 í almenna hluta við- miðanna. Að mati fjármálaeftirlitsins getur ráðandi eignarhlutur fjármálafyrirtækis í vátryggingafélagi falið í sér áhættu umfram þá áhættu sem felst í hefðbundinni hlutafjáreign. Verði vátryggingafélag fyrir rekstraráfalli er líklegt að fjármálafyrirtæki, sem ráðandi eigandi, þurfi að leggja félaginu til aukið fjármagn til að treysta rekstur þess, ekki eingöngu út frá hagsmunum vátryggingafélagsins heldur einnig út frá heildarhagsmunum hlutaðeigandi fjár- málafyrirtækis. Líkurnar aukast eftir því sem samþætting starfsemi félaganna er meiri og ef fjármálafyrirtæki fer með ráðandi eignarhlut, skilgreindan sem beinan eða óbeinan eignarhlut að lágmarki 50%. Umfang áhættunnar ræðst af samþættingu starfsemi félaganna, áhættusniði og fjárhagsstöðu vátrygginga- félagsins. Til að meta viðbótareiginfjárþörf beitir fjármálaeftirlitið aðferð sem byggist á gjaldþolshlutfall (SCR ) ratio vátryggingafélagsins. Viðbótareiginfjárþörf er reiknuð sem margfeldi bókfærðs virðis (BV) eignarhlutarins og álagsprósentu á bilinu 20-49%, sem ræðst af gjaldþolshlutfalli hlutaðeigandi vátryggingafélags. Sé gjaldþols- SEÐLABANKI ÍSLANDS 26 hlutfall 1,5 eða hærra reiknast engin viðbótareiginfjárkrafa. Álagshlutfallið hækkar línulega úr 20% í 49% þegar gjaldþolshlutfall lækkar úr 1,5 í 1. Ef gjaldþolshlutfall fer undir 1,2 bætist við eiginfjárþörf sem samsvarar hlutdeild fjármálafyrirtækisins til þess að koma gjaldþolshlutfallinu í 1,2.1 Viðbótar eiginfjárþörf getur ekki verið neikvæð. Við ákvörðun viðbótareiginfjárkröfu vegna eignarhalds í vátryggingafélögum er tekið tillit til eiginfjárkröfu sem þegar er lögð til grundvallar við eiginfjárútreikning samkvæmt CRR, sbr. 4. mgr. 48. gr. og 4. mgr. 49. gr. reglugerðarinnar.2 Einnig eru fjárhæðir sem dregnar eru frá eiginfjárgrunni vegna umfangs fjárfestingarinnar eða viðskiptavildar undanskildar í mati á viðbótareiginfjárþörf. Viðbótareiginfjárkrafa (K) er reiknuð með eftirfarandi hætti: K = max(0;(min(49%; 20% + (1,5-SCR ) × 0,58) × BV) ratio + max(0;SCR × 1,2 - OF) × Eignarhlutur% - Stoð I) Skýringar: • Stoð I: Eiginfjárkrafa fyrir eignarhlut undir stoð I • BV: Bókfært virði eignarhlutarins að frátöldum þeim fjárhæðum sem dregnar eru frá eiginfjárgunni vegna umfangs fjárfestingarinnar eða viðskiptavildar. • OF: Samtala hæfra gjaldþolsliða til að mæta gjaldþolskröfu samkvæmt XV. kafla laga nr. 100/2016 um vátryggingastarfsemi. • SCR: Gjaldþolskrafa vátryggingafélags samkvæmt XVI. kafla laga um vátryggingastarfsemi. • SCR : Hlutfall hæfra gjaldþolsliða (OF) og gjaldþolskröfu (SCR). ratio • Eignarhlutur %: Beinn og óbeinn eignarhlutur í vátryggingafélagi. Dæmi: Fjármálafyrirtæki á 100% eignarhlut í vátryggingafélagi sem bókfærður er á 90. Gjaldþolskrafa er 70, gjaldþol 100 og gjaldþolshlutfall 1,43. Eiginfjárkrafa samkvæmt stoð I nemur 18 (90 × 250% × 8%) og við- bótareiginfjárkrafa (K) undir stoð II-R 3,76: K = max(0;(min(49%; 20% + (1,5 - 1,43) × 0,58) × 90) + max(0; 70 × 1,2 - 100) × 100% - 18) Nemur krafan því samtals (stoð I + stoð II-R) 21,76. 1. Gjaldþolshlutfallið 1,2 er álitið lágmark til að tryggja áframhaldandi rekstrarhæfi vátryggingafélagsins. Hlutfallið er ákvarðað með hliðsjón af venju á íslenskum fjármálamarkaði sem skapast hefur frá innleiðingu tilskipunar 2009/138/EB (Solvency II). 2. Eignarhlutir í aðilum á fjármálamarkaði, sem undanþegnir eru frádrætti frá eiginfjárþætti 1 samkvæmt 48. gr. CRR, bera 250% áhættuvog. Eignar- hlutir sem undanþegnir eru frádrætti samkvæmt 49. gr. CRR bera, eftir því sem við á, áhættuvog samkvæmt 2. eða 3. kafla II. bálks þriðja hluta CRR. SEÐLABANKI ÍSLANDS 27 2 Stjórnarhættir og innra eftirlit Fjallað er um mat á stjórnarháttum í kafla 1.4.4 almenna hluta viðmiðanna. Jafnframt kemur fram í kafla 2.3.2 að leiði mat á stjórnarháttum og innra eftirliti í ljós alvarlega veikleika og aðrar eftirlitsaðgerðir eru taldar ófull- nægjandi eða ekki viðeigandi til að tryggja viðeigandi úrbætur, geti það leitt til viðbótareiginfjárkröfu (stoð II-R). Viðbótareiginfjárkrafa vegna stjórnarhátta og innra eftirlits getur numið samtals allt að 2 prósentustigum sem hlutfall af áhættugrunni en í mjög alvarlegum tilvikum getur hún þó verið hærri. Í töflu 2.1 eru dæmi um veikleika í stjórnarháttum og innra eftirliti sem geta leitt til viðbótareiginfjárkröfu (stoð II-R) Tafla 2.1 Stjórnarhættir og innra eftirlit Matsþáttur Dæmi Skilvirkni og starfsemi stjórnar • Stjórn leggur ekki mat á störf sín og bregst ekki við veikleikum í samsetningu, t.d. skorti á tækniþekkingu. • Mikil endurnýjun í stjórn. • Stjórn fjallar ekki um helstu áhættuþætti og/eða ritun fundargerða verulega ábótavant. • Stjórn ekki starfhæf vegna ágreinings. Fyrirtækja- og áhættumenning • Ekki orðið við úrbótakröfum innri/ytri eftirlitsaðila og/eða ítrekað farið yfir tímamörk. • Skortur á viðbrögðum við brotum á fylgni við lög og innri reglur. • Stefna og verklag fyrir hagsmunaárekstra ekki til staðar og/eða framkvæmd verulega ábótavant. • Viðskipti á milli tengdra aðila ekki í samræmi við kröfur. Starfskjarastefna • Starfskjarastefna og/eða kaupaukakerfi tekur ekki mið af áhættuvilja og áhættuþoli, t.d. árangursmælikvarðar endurspegla ekki áherslur í stefnu stjórnar. • Starfskjarastefna ekki til staðar og/eða ekki í samræmi við kröfur. Umgjörð innra eftirlits • Innviðir ekki í samræmi við stefnu, td. eftirlitseiningar illa mannaðar og/eða skortur á þekkingu, hæfni og reynslu. • Eftirlitseining, t.d. regluvarsla, ekki sjálfstæð í störfum sínum. Áhættustýring • Skortur á virkni varnarlína, td. skortur á stýringum í framlínu. • Stefnu og verklagi verulega ábótavant eða ekki til staðar. • Skortur á getu til að innleiða stefnu. • Verulegar brotalamir á ICAAP/ILAAP ferli eða álagsprófum. SEÐLABANKI ÍSLANDS 28 3 Útlána- og samþjöppunaráhætta 3.1. Útlánaáhætta Í þessum kafla er gerð grein fyrir aðferðafræðinni og þeim viðmiðum sem fjármálaeftirlitið notar við mat á útlánaáhættu, sbr. umfjöllun í kafla 1.4.5. í almenna hluta viðmiðanna. 3.1.1. Eignarhaldsfélög með takmarkaða greiðslugetu Lánveitingar til eignarhaldsfélaga sem ekki hafa sjálfstætt sjóðstreymi eru almennt áhættusamari en útlán til félaga með hefðbundinn rekstur (rekstrarfélög). Að mati fjármálaeftirlitsins er 150% áhættuvog viðeigandi vegna slíkra útlána. Telji fjármálaeftirlitið að virði trygginga eða frádrag þeirra sé ófullnægjandi kann það að leiða til viðbótareiginfjárkröfu. Eignarhaldsfélag telst hafa sjálfstætt sjóðstreymi ef annaðhvort af eftirfarandi skilyrðum er uppfyllt: a. Reglulegt sjóðstreymi1 er fullnægjandi til þess að standa undir eðlilegri greiðslubyrði vaxtaberandi skulda. b. Rekstrarfélög, sem eru dótturfélög eignarhaldsfélags, eru óskuldsett og hafa ekki heimild til þess að taka langtímalán. Viðbótareiginfjárkrafa (K) vegna eignarhaldsfélaga er reiknuð með eftirfarandi hætti: K = (X – Y) × Bókfært virði lána × 8% X Y Fyrirtækjalán (e. Corporates) 150% 100% Smásölulán (e. Retail) 150% 75% Viðmiði fjármálaeftirlitsins er ekki beitt í þeim tilvikum þar sem eignarhaldsfélagið er í vanskilum eða með ívilnun enda hærri áhættuvog þegar beitt í slíkum tilvikum. 3.1.2. Lán í skilum með ívilnunum Að mati fjármálaeftirlitsins telst takmarkað umfang ívilnana til eðlilegs rekstrar fjármálafyrirtækis. Aukið hlutfall ívilnana er vísbending um minnkandi útlánagæði. Því telur fjármálaeftirlitið rétt að gera kröfu um viðbótar eigið fé vegna lána sem eru í skilum með ívilnunum innan eignasafna sem flokkast sem ófjárhagsleg fyrirtæki (e. non- financial corporations) og heimili (e. households), í samræmi við skilgreiningar í FINREP, þegar hlutfall ívilnana fer yfir tiltekin viðmið. Viðmiðin fyrir hvort eignasafn eru: Lægra viðmið Hærra viðmið Ófjárhagsleg fyrirtæki ((AQT 42.2.5) 2,0% 5,0% Heimili (AQT 42.2.6) 1,0% 3,0% Viðbótareiginfjárkrafa (K), fyrir hvert lánasafn, er reiknuð með eftirfarandi hætti: K = (X – Y) × Bókfært virði lána × 8% 1. Arðgreiðslur og sala eigna telst ekki til reglulegs sjóðstreymis SEÐLABANKI ÍSLANDS 29 X Y Fyrirtækjalán 150% 100% Smásölulán 150% 75% Sveitarfélög 150% 20% Fasteignir: Lán sem uppfylla skilyrði 1. mgr. 125. gr. CRR 100% 20% Fasteignir: Lán sem uppfylla skilyrði 2. mgr. 125. gr. CRR 100% 30-105% Fasteignir: Lán sem uppfylla skilyrði 1. mgr. 126. gr. CRR) 100% 60% Fasteignir: Lán sem uppfylla skilyrði 2. mgr. 126. gr. CRR 150% 70-110% Fasteignir: Lán sem uppfylla skilyrði um 75% áhættuvog 150% 75% Fasteignir: Lán sem uppfylla skilyrði um 100% áhættuvog 150% 100% Lán til byggingaframkvæmda sem uppfylla skilyrði um 100% áhættuvog 150% 100% skv. 2. mgr. 126. gr. a CRR Lán til byggingaframkvæmda sem uppfylla skilyrði um 150% áhættuvog 250% 150% Þar sem hlutfall ívilnana í hlutaðeigandi lánaasafni, mælt sem hlutfall lána í skilum með ívilnun samkvæmt þvervanskilaaðferð (e. cross default methodology), þ.e. öll lán til viðskiptavina sem hafa eitt eða fleiri lán með ívilnun), er undir neðra viðmiði, mun fjármálaeftirlitið ekki gera kröfu um viðbótar eigin fé vegna lánasafnsins. Þar sem hlutfall ívilnana er yfir efra viðmiði, mun fjármálaeftirlitið gera kröfu um viðbótar eigin fé, sem sam- svarar reiknaðri viðbótareiginfjárkröfu (K). Þar sem hlutfall ívilnana er á milli neðra og efra viðmiðs, mun fjármálaeftirlitið gera kröfu um viðbótar eigin fé sem eykst línulega frá 0% upp í 100% af reiknaðri viðbótareiginfjárkröfu (K) milli viðmiðanna. 3.1.3. Skuldarar með ekkert eða takmarkað sjóðstreymi frá rekstri Hér gilda sömu sjónarmið og varðandi eignarhaldsfélög, sbr. kafla 3.1.1. Þetta viðmið gildir um skuldara sem ekki hefur reglubundið sjóðstreymi til þess að standa undir reglubundinni greiðslubyrði lána og greiðslugeta hans byggist á sölu undirliggjandi eigna. Í slíkum tilfellum, óháð ívilnunar- eða vanskilastöðu, telur fjármálaeftirlitið að viðeigandi sé að beita frádragi (e. haircut) af besta mati undirliggjandi trygginga til þess að mæta seljanleika- áhættu, innheimtukostnaði, innheimtu- og söluferli veðsettra eigna og viðhaldskostnaði fyrir suma eignaflokka. Fjármálaeftirlitið byggir mat sitt á eftirfarandi frádragi fyrir mismunandi eignaflokka: Eignaflokkar Frádrag Reiðufé 0% Íbúðarhúsnæði 15% Atvinnuhúsnæði 20% Byggingarland (e. land ready for development) 25% Fiskveiðiskip (ásamt aflaheimildum) 25% Farartæki 30% Annað land 30% Skráð hlutabréf (aðalmarkaður) 35% Aðrar eignir 50% Viðskiptakröfur 50% Skráð hlutabréf (First North) 50% Óskráð hlutabréf 60% Birgðir 70% Aflaheimildir Viðauki SEÐLABANKI ÍSLANDS 30 Í þeim tilvikum þar sem bókfært virði láns byggist á virði trygginga frekar en reglulegu greiðsluflæði reiknast viðbótareiginfjárkrafa (K) með eftirfarandi hætti: K = M – (M × RW × 8%) M = B – E + (H × E) RW: Áhættuvog láns H: Frádrag E: Gangvirði eignar B: Bókfært virði láns M: Yfirverð láns Dæmi: Yfirverð 1.000 m.kr. láns (M) til eignarhaldsfélags með veði í óskráðum hlutabréfum að verðmæti 1.200 m.kr. án nokkurrar virðisrýrnunar (bókfært virði = kröfuvirði) er sem hér segir: M = 640 m.kr. = 1.000 m.kr. – 1.200 m.kr. + (70% × 1.200 m.kr.) Viðmið varðandi viðbótareiginfjárkröfu verður því sem hér segir: K = 589 m.kr. = 640 m.kr. – (640 m.kr. × 100% × 8%) Það sem eftir stendur af bókfærðu virði (360 m.kr.) fær 150% áhættuvog í samræmi við kafla 3.1.1.2 3.1.4. Skuldaviðmið fyrir verulega skuldsett sveitarfélög Sveitarfélag telst verulega skuldsett ef skuldahlutfall þess er yfir 150% og það uppfyllir ekki tiltekin lágmörk varð- andi veltufé frá rekstri í hlutfalli við tekjur, sbr. töflu hér að neðan. Ef skuldaviðmið er yfir tilteknum hlutföllum (150%; 200%; 250%; 300%) þarf veltufé frá rekstri í hlutfalli af tekjum að vera yfir ákveðnum lágmörkum (7,5%; 10%; 12,5%; 15%) sem tengjast skuldaviðmiðum í töflu hér að neðan til þess að sveitarfélagið teljist ekki verulega skuldsett. Almennt eru sveitarfélög með skuldahlutfall undir 150% ekki talin skuldsett, óháð hlutfalli veltufjár af tekjum. Sveitarfélög með veltufé frá rekstri hærra en 15% af tekjum eru ekki talin skuldsett, óháð skuldahlutfalli þeirra. Viðbótareiginfjárkrafa (K) er reiknuð með eftirfarandi hætti: K = (X – Y) × Bókfært virði lána × 8% Skuldaviðmið ≥150% ≥200% ≥250% ≥300% Veltufé frá rekstri í hlutfalli af tekjum <7.5% <10% <12.5% <15% X Y Sveitarfélög 150% 20% 3.1.5. Lán til einstaklinga Fjármálaeftirlitið telur að staðalaðferð kunni, í sumum tilvikum, að vanmeta áhættuna sem fylgir lánum til einstaklinga, s.s. kreditkortalánum, yfirdráttarlánum, bílalánum og öðrum neytendalánum (vanskilalán og íbúða- lán eru undanskilin). Viðmið fjármálaeftirlitsins vegna lána til einstaklinga byggist að hluta til á aðferðafræði um viðbótareigin- fjárkröfu vegna útlánaáhættu sem breska fjármálaeftirlitið (Prudential Regulation Authority, PRA) notar og bygg- ist á samanburði á áhættuvogum lánasafna fjármálafyrirtækja samkvæmt staðalaðferð og viðmiðunaráhættuvog samkvæmt innramatsaðferð.3 Viðmiðinu verður beitt í undantekningartilvikum, að teknu tilliti til sérfræðimats og að teknu tilliti til mats hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis. Tilfelli sem geta leitt til beitingar viðmiðsins eru meðal annars, en ekki eingöngu, ef um er að ræða verulegar áhættuskuldbindingar gagnvart einstaklingum og/eða ófullnægjandi dreifingu í lánasafni eða eftirstæða áhættu eins og endurkaupaáhættu vegna bílalána. 2. Lán með ófullnægjandi frádrægi geta fengið hærri viðbótareiginfjárkröfu ef þau falla undir áhættuþætti eins og útlistaðir eru í köflum 3.1.1, 3.1.2 og 3.1.4. 3. The PRA’s methodologies for setting Pillar 2 capital SEÐLABANKI ÍSLANDS 31 Viðbótareiginfjárkrafa (K) er reiknuð með eftirfarandi hætti: K = (X – Y) × Bókfært virði lána × 8% X Y Bílalán 100% 75% Önnur lán til einstaklinga 110% 75% 3.1.6. Lánsheimildir með 0% breytistuðli4 Að mati fjármálaeftirlitsins eru lánsheimildir sem falla undir 0% breytistuðul almennt ekki áhættulausar þar sem erfitt getur verið fyrir fjármálafyrirtæki að afturkalla veittar lánsheimildir með þeim skamma fyrirvara sem þarf til að beita 0% breytistuðli í reynd. Því ber að íhuga að setja viðbótareiginfjárkröfu vegna lánasafna af þessu tagi. Viðbótareiginfjárkrafa (K) vegna liða utan efnahagsreiknings með 0% breytistuðul er reiknuð með eftir- farandi hætti: K = Liðir utan efnahags með 0% breytistuðul × 10% × 8% 3.1.7. Mat á útlánagæðum Fjármálaeftirlitið leggur reglulega mat á gæði útlánasafna fjármálafyrirtækja. Í kjölfar matsins kann fjármálaeftir- litið að beina því til hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis að endurskoða mat sitt eða gera þá kröfu að það færi niður eignir við útreikning á eiginfjárgrunni. Að öðrum kosti áskilur fjármálaeftirlitið sér rétt til að gera kröfu um við- bótar eigið fé á móti niðurfærsluþörfinni. 3.1.8. Hraður útlánavöxtur Hraður útlánavöxtur fjármálafyrirtækja er einn lykilþátta aukinnar útlánaáhættu en slíkur vöxtur er oft á kostnað útlánagæða og þrátt fyrir að áhættuvogir samkvæmt CRR nái yfir hluta þeirrar áhættu sem fylgir miklum útlánavexti getur mjög ör vöxtur leitt til þess að útlánaáhætta myndast sem kröfur CRR ná ekki að fanga. Þetta á sérstaklega við um þætti er varða lánastýringu og vöktun lánasafns. Reynslan hefur einnig sýnt að háar áhættu- skuldbindingar utan landfræðilegs markaðssvæðis fjármálafyrirtækja hafa reynst sérstaklega áhættusamar. Aðferðafræði fjármálaeftirlitsins miðar að því að fanga umframáhættu sem tengd er hröðum útlánavexti, þ.e. vöxt umfram 8%. Hún gerir greinarmun á lánum til einstaklinga, fyrirtækja og erlendra aðila, óháð útgáfu- mynt lána. Allir erlendir aðilar eru meðhöndlaðir sem fyrirtæki samkvæmt þessari aðferðafræði. Lán til hins opin- bera og fjármálafyrirtækja eru undanskilin. Viðbótareiginfjárkrafan er byggð á sértækri gagnaöflun hjá hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki. Aukin áhætta er talin tengjast lengd tímabils mikils útlánavaxtar og hefur fjármálaeftirlitið valið að mæla útlánavöxt yfir þriggja ára tímabil, þ.e. síðustu tvö undangengin rekstrarár og væntanlegan vöxt á næsta rekstrarári samkvæmt viðskiptaáætlun fjármálafyrirtækis. Viðbótareiginfjárkrafan er ákvörðuð á grundvelli kröfuvirðis útlána með sérfræðimati. Fjármálaeftirlitið mun taka tillit til eðlis útlánavaxtar og meta þörf á breytingum á eiginfjárkröfu, t.d. þegar lánasöfn eru keypt. Fjármálaeftirlitið mun einnig íhuga gólf sem nemur 50% af áætluðum eiginfjárkröfum vegna útlánavaxtar fyrir undangengið ár. Áhættubreytur (e. risk parameters) sem notaðar eru til að ákvarða viðbótareiginfjárkröfuna byggjast á vanskilareynslu. Samkvæmt ofangreindum skilgreiningum á lánasöfnum getur hvert lánasafn inni- haldið bæði lán í íslenskum krónum og erlendum gjaldmiðlum. Við útreikning á útlánavexti mun fjármálaeftir- litið horfa til raunvaxtar allra lána í íslenskum krónum, en útlánavöxtur fyrir lán í erlendum gjaldmiðlum verður reiknaður á nafnvirði. 4. Með gildistöku CRR3 mun breytistuðul undir stoð I verða 10%. Sú breyting tekur þó ekki gildi fyrr en árið 2029. SEÐLABANKI ÍSLANDS 32 Mat á viðbótareiginfjárkröfu (K) fyrir útlánavöxt umfram 8% er reiknað með eftirfarandi hætti fyrir lánasöfn einstaklinga (I), fyrirtækja (C) og erlenda aðila (F): KI = Max[LI (1-e²(0.08-GI ) )0.02 ; 0.5KI (t-1) ;0] KC = Max[LC (1-e²(0.08-GC ) )0.05 ; 0.5KC (t-1) ;0] KF = Max[LF (1-e²(0.08-GF ) )0.05 ; 0.5KF (t-1) ;0] L: Heildarlánasafn (kröfuvirði). G: Útlánavöxtur á þriggja ára tímabili á ársgrundvelli (faldmeðaltal (e. geometric average)). ( L t+1)1/3 G = L -1 t-2 3.2. Samþjöppunaráhætta Í þessum kafla er gerð grein fyrir aðferðafræðinni og þeim viðmiðum sem fjármálaeftirlitið notar við mat á sam- þjöppunaráhættu, sbr. umfjöllun í kafla 1.4.5. í almenna hluta viðmiðanna. 3.2.1. Lántakasamþjöppun Lántakasamþjöppun nær yfir áhættu vegna dreifingar áhættuskuldbindinga fjármálafyrirtækja. Mat á samþjöppun einstakra skuldara innan eignasafnsins er byggt á Herfindahl-Hirschman-stuðlinum (HHI) sem fjallar um virði áhættuskuldbindinga: Σn ( EAD i ) 2 HHI = E A D SN Total net i=1 n: Heildarfjöldi áhættuskuldbindinga, að undanskildum áhættuskuldbindingum með 0% áhættuvog og áhættuskuldbindingum í vanskilum. EAD: Fjárhæð áhættuskuldbindingar i.5 i EAD : Hrein heildaráhætta, þ.e.a.s. heildarfjárhæð áhættuskuldbindinga að undanskildum áhættu- Total net skuldbindingum með 0% áhættuvog og áhættuskuldbindingum í vanskilum. Einnig er hægt að nálga HHI-stuðulinn út frá 100 stærstu áhættuskuldbindingunum: Σ100( EAD i ) 2 HHI SN = E A D T o t al n e t + s 100. ×(1 - S 100 ) i=1 s : Hlutfall virðis hundruðustu stærstu áhættuskuldbindingarinnar af hreinni heildaráhættu (EAD ) 100 Total net S : Hutfall virðis summu allra 100 stærstu áhættuskuldbindinganna af hreinni heildaráhættu (EAD ) 100 Total net Viðbótareiginfjárkrafa vegna lántakasamþjöppunar (K ) verður því: SN K SN=1,6 × HHI SN × EAD Total net Fyrir stærri aðila og aðila með verulega samþjöppun, samkvæmt ákvörðun fjármálaeftirlitsins, má nota flóknari aðferðir við útreikning lántakasamþjöppunar, sem skulu að minnsta kosti taka tillit til eiginleika 100 stærstu áhættuskuldbindinganna. Fjármálafyrirtæki sem nota slíkar aðferðir verða að sýna fram á getu sína til að meta eiginleika stórra áhættuskuldbindinga á fullnægjandi hátt. Viðbótareiginfjárkrafa vegna lántakasamþjöppunar byggist á viðmiðum fjármálaeftirlitsins vegna lána taka- samþjöppunar, varfærnu sérfræðimati og eftir atvikum frekari greiningum. 5. Samkvæmt 390. gr. CRR. SEÐLABANKI ÍSLANDS 33 3.2.2. Geirasamþjöppun Geirasamþjöppun nær yfir áhættu vegna of mikillar samþjöppunar áhættuskuldbindinga í einum eða nokkrum geirum, eða hærra hlutfalli heildaráhættuskuldbindinga í sveiflukenndari geirum samanborið við íslenska markaðinn í heild. Aðferðin byggist á aðferð Standard & Poor’s fyrir sama áhættuþátt6 og aðferð Harry Markowitz við útreikning á flökti eignasafna.7 Hlutfallslegt staðalfrávik arðsemi eigna (vi) í sextán atvinnugreinum8 reiknað með upplýsingum frá Hagstofu Íslands:,910 σ V = i i σ V: Staðalfrávik arðsemi eigna í geira i. i σ: Meðaltal staðalfrávika arðsemi eigna í öllum geirum. Þar sem meðalstaðalfrávik σ er: Σn σ = i=1 σ i n Fylgnifylki (e. correlation matrix) arðsemi eigna fyrir einstakar atvinnugreinar (R) reiknað þar sem stakið ρ í i,j fylkinu er jafnt og: cov(i,j) ρ = i,j σ× σ i j cov(i,j): Samdreifni (e. covariance) í arðsemi eigna í geirum i og j. Hlutfall heildaráhættu í geira i (Si) reiknað: EAD Si = Σn i i=1 EAD i EAD: Heildaráhættuskuldbinding (e. exposure) í geira i. i Vektor veginnar geirasamsetningar (a) reiknaður þar sem stak i er jafnt: ai = si × vi Álagsstuðull geirasamþjöppunar (L) reiknað: L = √ (aT × R × a) Álagsstuðull geirasamþjöppunar fyrir íslenska markaðinn (L ) er reiknað með sambærilegum hætti.11 Iceland Ókvörðuð reiknuð viðbótareiginfjárkrafa vegna geirasamþjöppunar reiknuð: ( L – L Ice la n d) Σ16 K = 13,5% × × EAD Sector,u L i Iceland i=1 Kvörðuð reiknuð viðbótareiginfjárkrafa er reiknuð þannig að útlánasafn sem inniheldur eingöngu eignir í þeim geira sem flöktir mest (max v) leiðir til 4% viðbótareiginfjárkröfu sem hlutfall af heildaráhættuskuldbindingu i í öllum geirum: ( L – L Ic el an d ) K = 4% × ×EAD Sector V – L Total vol Iceland Viðbótareiginfjárkrafa vegna geirasamþjöppunar er ákvörðuð úr frá reiknaðri eiginfjárkröfu og varfærnu sérfræðimati. Slíkt sérfræðimat getur m.a. falið í sér nánari skoðun á réttmæti geiraflokkunar stærri aðila. 6. Standard and Poor’s, Bank Capital Methodology and Assumptions, 2010. 7. H. Markowitz (1952). Portfolio Selection. The Journal of Finance, (bls. 77-91). 8. Nítján geira sem koma fram í töflu 6 í FINREP, án geira K og þar sem geirar O, P og Q hafa verið sameinaðir. 9. Sjá Rekstrar- og efnahagsyfirlit 2002-2024. (Eignir = 2-3-1 Langtímaskuldir + 2-3-2 Skammtímaskuldir + 2-4-0 Eigið fé. Hagnaður = 1-8-0 Hagnaður) 10. ÍSAT2008 er íslensk atvinnugreinaflokkun sem Hagstofa Íslands notar. Hún byggist á NACE atvinnugreinaflokkun Evrópusambandsins, en FINREP byggist á NACE. 11. Fjármálaeftirlitið mun annað hvort útvega íslenskum bönkum LIceland eða þeir geta áætlað geiraskiptingu út frá útgefnum gögnum Seðlabankans um útlán innlánsstofnanna eftir geirum . SEÐLABANKI ÍSLANDS 34 4 Markaðs- og fastvaxtaáhætta Í þessum kafla er gerð grein fyrir aðferðafræðinni og þeim viðmiðum sem fjármálaeftirlitið notar við mat á markaðs- og fastvaxtaáhættu, sbr. umfjöllun í kafla 1.4.5. í almenna hluta viðmiðanna. Samkvæmt viðmiðunarreglum Evrópsku bankaeftirlitsstofnunarinnar (EBA) um könnunar- og matsferli og álagspróf skulu lögbær yfirvöld meta markaðsáhættu í veltubók, auk vaxtaáhættu og hlutabréfaáhættu í fjárfestingabók. Tafla 4.1 hér að neðan sýnir hvaða áhættuþættir eru metnir samkvæmt CRR (stoð I) og hvaða áhættuþættir er skoðaðir við mat á viðbótareiginfjárþörf (stoð II-R).1 Tafla 4.1 Áhættuþættir undir stoð I og II-R Stoð I Stoð II-R Veltubók Almenn vaxtaáhætta Almenn vaxtaáhætta Sértæk vaxtaáhætta Almenn hlutabréfaáhætta Almenn hlutabréfaáhætta Sértæk hlutabréfaáhætta Fjárfestingabók Almenn hlutabréfaáhætta Almenn hlutabréfaáhætta Fastvaxtaáhætta (IRRBB) Heilt yfir Gjaldeyrisáhætta Gjaldeyrisáhætta Hrávöruáhætta Verðtryggingaráhætta CVA-áhætta Áhættustýring Fjármálaeftirlitið leggur mat á hvort eiginfjárkrafa vegna almennrar hlutabréfaáhættu (e. general equity risk) samkvæmt CRR sé nægjanleg og fer fram á viðbótar eigin fé ef þörf krefur. Þar sem engar eiginfjárkröfur eru gerðar vegna fastvaxtaáhættu í fjárfestingabók (e. interest rate risk in the banking book, IRRBB) samkvæmt CRR, metur fjármálaeftirlitið viðbótareiginfjárþörf vegna áhættuþáttarins. Matið felur í sér eigindlegt mat á sam- þjöppun og seljanleika, bæði í veltubók og fjárfestingabók, ásamt mati á áhættustýringu. Fyrir flesta áhættuþætti eru til fleiri en ein aðferð til að leggja mat á viðbótareiginfjárþörf og hafa þær mis- munandi næmni fyrir hinum ýmsu áhættuþáttum og munu því leiða til ólíkra niðurstaðna. Í ljósi framangreinds notar fjármálaeftirlitið fleiri en eina aðferð eftir atvikum til að meta viðbótareiginfjárþörf sem nánar er vikið að hér að neðan. 4.1. VaR og SVaR Margar af þeim aðferðum sem fjármálaeftirlitið beitir byggjast á útreikningum á vágildi (e. Value at Risk, VaR) og álagsvágildi (e. Stressed VaR, SVaR). Aðferðirnar byggjast á forsendum sem settar eru fram í CRR, auk við- miðunarreglna EBA (EBA/GL/2012/2). Þeim er ætlað að vera lágmarksviðmið fyrir fjármálafyrirtæki sem nota innramatsaðferð við útreikning á eiginfjárkröfu vegna markaðsáhættu í veltubók. 1. Gerðar eru eiginfjárkröfur vegna hluta- og skuldabréfa í veltubók undir útlánaáhættu samkvæmt CRR. SEÐLABANKI ÍSLANDS 35 Útreikningar á VaR byggjast annaðhvort á sögulegum daglegum hagnaði og tapi eða á sögulegum breyt- ingum á undirliggjandi áhættuþáttum. Fyrri aðferðin gerir ráð fyrir að sveiflur í sögulegum daglegum hagnaði og tapi gefi góða vísbendingu um hugsanlegt framtíðartap fjármálafyrirtækis. Aðferðin er oft notuð þegar tak- mörkuð söguleg markaðsgögn liggja fyrir um einstaka stöður eða þegar viðunandi áhættustaðgenglar (e. risk proxies) eru ekki tiltækir. Síðari aðferðin byggist á þeirri forsendu að söguleg hegðun undirliggjandi áhættuþátta endurspegli líklega framtíðarhegðun þeirra og þar með áhættuna sem felst í því að halda núverandi stöðum. Í ákveðnum tilfellum getur verið rétt að gefa nýrri gögnum aukið vægi, einkum þegar sveiflur eru að aukast. Athugunartímabil fyrir útreikning á VaR miðast almennt við síðustu 250 viðskiptadaga. Fyrir SVaR er athug- unartímabilið einnig 250 dagar, en það tímabil sem valið er þarf að ná yfir verulegan álagsatburð sem er við- eigandi fyrir það eignasafn sem metið er. Nokkrar aðferðir eru til að skilgreina slíkt tímabil, t.d. að velja tímabil með mestu sveiflum í áhættuþáttum eða það 12 mánaða tímabil sem gefur hæstu VaR-niðurstöðuna. Fyrir mörg eignasöfn getur 12 mánaða tímabil sem nær yfir verulegt tap á árunum 2007–2008 endurspeglað álagstímabil á fullnægjandi hátt. 4.2. Mat á veltubók Viðmið fyrir viðbótareiginfjárkröfu byggjast á útreikningi á áætluðu tapi vegna óhagstæðra breytinga á helstu undirþáttum markaðsáhættu. Vaxta- og hlutabréfaáhætta í veltubók er metin með VaR-líkönum. Hrávöruáhætta hefur hingað til ekki verið talin hluti af heildarmarkaðsáhættu fjármálafyrirtækja þar sem innlend fjármálafyrirtæki hafa hingað til ekki tekið stöður í hrávörum. Í ljósi smæðar, sveiflna og skorts á dýpt á innlendum hluta- og skuldabréfamörkuðum, í samanburði við sambærilega markaði í öðrum ríkjum, telur fjármálaeftirlitið ekki varfærið að reiða sig eingöngu á áhættuvogir og nafnvirði í veltubók. Slík nálgun tryggir heldur ekki að fjármálafyrirtæki sem beita virkri áhættustýringu á eigna- söfnin sín hljóti umbun fyrir það. Þetta hefur jafnframt í för með sér að á álagstímum, þegar flökt eykst, getur eiginfjárkrafan orðið hærri en nafnvirði skuldabréfa- eða hlutabréfaáhættuskuldbindinga á uppgjörsdegi. Það er viðeigandi, enda er tilgangur eiginfjárkrafna að mæta þeirri áhættu sem upp kemur í daglegri starfsemi, en ekki einungis stöðunni á uppgjörsdegi. 4.2.1. Almenn vaxtaáhætta Til að meta eiginfjárkröfur almennrar vaxtaáhættu í samræmi við 339. og 340. gr. CRR, notar fjármálaeftirlitið VaR út frá sögulegri þróun (e. historical VaR) og SVaR (e. stressed VaR). Við útreikning á VaR og SVaR er gengið út frá eftirfarandi: • Viðmið fjármálaeftirlitsins byggist á hreinni sögulegri afkomu eignasafnsins, án kostnaðar sem fylgir stöðum í safninu (e. cost of carry). • Engin vigtun sögulegra gagna er notuð. • Við útreikning á SVaR eru afkomutölur, eldri en 250 nýlegustu gagnapunktar, skalaðar til að endurspegla breytingar á stærð eignasafnsins. Skölunin er framkvæmd með því að bera saman stærð eignasafnsins við hvern gagnapunkt og meðalstærð eignasafnsins á því tímabili sem síðustu 250 gagnapunktar ná til. Viðmið fjármálaeftirlitsins fyrir almenna vaxtaáhættu í veltubók er reiknað sem summa eftirfarandi: 1. 99% VaR á hagnað og tap, skalað að 10 daga eignartímabili, með síðustu 250 daga sem sögulegt athug- unartímabil. Hærri talan af: a. nýjustu VaR-niðurstöðunni, og b. meðaltali VaR-niðurstaðna sem reiknaðar eru yfir síðustu 60 viðskiptadaga sem er svo margfölduð með bakprófunarstuðli upp á 3. 2. 99% SVaR á hagnað og tap, skalað að 10 daga eignartímabili, með því að nota óhagstæðasta 250 daga tímabilið á síðustu fimm árum. Hærri talan af: a. nýjustu SVaR -niðurstöðunni, og b. meðaltali SVaR-niðurstaðna sem reiknaðar eru yfir síðustu 60 viðskiptadaga sem er svo margfölduð með bakprófunarstuðli upp á 3. Eiginfjárkrafan vegna almennrar vaxtaáhættu samkvæmt CRR er dregin frá niðurstöðunni. SEÐLABANKI ÍSLANDS 36 4.2.2. Almenn hlutabréfaáhætta Til að meta hvort þörf sé á viðbótar eigin fé vegna hlutabréfaáhættu í veltubók styðst fjármálaeftirlitið við þrjár mismunandi aðferðir, sem nánar er lýst hér að neðan. Áhættuvogunaraðferð Þetta viðmið fyrir hlutabréfaáhættu í veltubók er reiknað sem summa eftirfarandi liða: 1. 370% áhættuvog fyrir óskráð hlutabréf í veltubók. 2. 290% áhættuvog fyrir skráð hlutabréf í veltubók. 3. 190% áhættuvog fyrir áhættuskuldbindingar vegna fjárfestinga í óskráðum fyrirtækjum í dreifðum söfnum (e. private equity). Sé ekki unnt að beita gegnumhorfi vegna áhættuskuldbindinga veltubókar í sjóðum er 370% áhættuvog beitt. Almenn og sértæk eiginfjárkrafa vegna hlutabréfaáhættu samkvæmt CRR er dregin frá. VaR aðferð fyrir hagnað og tap (P&L VaR) Í annarri aðferðinni er notast við sögulegt VaR og SVaR. Við útreikning á VaR og SVaR er gengið út frá eftirfarandi: • Viðmið fjármálaeftirlitsins byggist á hreinni sögulegri afkomu eignasafnsins, án kostnaðar sem fylgir stöðum í safninu (e. cost of carry). • Engin vigtun sögulegra gagna er notuð. • Við útreikning á SVaR eru afkomutölur, eldri en 250 nýlegustu gagnapunktar, skalaðar til að endurspegla breytingar á stærð eignasafnsins. Skölunin er framkvæmd með því að bera stærð eignasafnsins saman við hvern gagnapunkt og meðalstærð eignasafnsins yfir síðustu 250 gagnapunkta. Viðmiðið fyrir almenna hlutabréfaáhættu í veltubók er summan af: 1. 99% VaR af hagnaði og tapi, skalað miðað við 10 daga eignartímabil, þar sem síðustu 250 dagar eru notaðir sem sögulegt athugunartímabil. Hærri talan af: a. nýjustu VaR-niðurstöðunni, og b. meðaltali VaR-niðurstaðna síðustu 60 viðskiptadaga sem er svo margfölduð með bakprófunarstuðli upp á 3. 2. 99% SVaR af hagnaði og tapi, skalað miðað við 10 daga eignartímabil, með því að nota óhagstæðasta 250 daga tímabil síðustu fimm ára. Hærri talan af: a. nýjustu SVaR-niðurstöðunni, og b. meðaltali SVaR-niðurstaðna síðustu 60 viðskiptadaga sem er svo margfölduð með bakprófunarstuðli upp á 3. Eiginfjárkrafa vegna almennrar hlutabréfaáhættu samkvæmt CRR er dregin frá niðurstöðunni. Samdreifniaðferð (e. covariance method) Við þriðju aðferðina eru notuð líkön sem byggjast á sögulegu VaR og SVaR. Við útreikning á VaR er notaður náttúrlegur logri (e. logarithmic) af sögulegri ávöxtun staða í eignasafninu og samdreifnifylki (e. covariance matrix). Ef söguleg gögn skortir fyrir tilteknar stöður notar fjármálaeftirlitið staðgengla (e. proxies) til að reikna út fylgni hlutabréfa. Til að taka tillit til SVaR-þáttarins hefur fjármálaeftirlitið ákveðið að skala upp VaR með SVaR-margfaldara. Lágmarksgildi margfaldarans er 2,0, sem gefur til kynna að núverandi VaR-tímabil sé talið endurspegla álag með viðeigandi hætti. Eftir því sem VaR-tímabilið verður minna þungbært hækkar fjármálaeftirlitið SVaR- margfaldarann. Til viðmiðunar var meðalhlutfall VaR og SVaR í könnun EBA árið 2018 (e. benchmark exercise) um 3,0 (sem samsvarar margfaldaranum 4,0). Núverandi SVaR-margfaldari (2,5) endurspeglar því núverandi stig markaðssveiflna. Formúla fyrir mat á viðbótareiginfjárþörf fyrir almenna hlutabréfaáhættu í veltubók er sem hér segir: 1. 99% VaR á náttúrulegan logra sögulegrar ávöxtunar, skalað yfir 10 daga eignartímabil, þar sem síðustu 250 dagar eru notaðir sem sögulegt athugunartímabil. Hærri talan af: a. nýjustu VaR-niðurstöðunni, og b. meðaltali VaR-niðurstaðna sem reiknaðar eru yfir síðustu 60 viðskiptadaga sem er svo margfölduð með bakprófunarstuðli upp á 3 og SVaR-margfaldara upp á 2,5. Eiginfjárkrafa vegna almennrar hlutabréfaáhættu samkvæmt CRR er dregin frá niðurstöðunni. SEÐLABANKI ÍSLANDS 37 Við beitingu annarrar og þriðju aðferðarinnar er farið með hlutabréfastöður á erlendum mörkuðum eins og þær væru allar í einni vísitölu, Nasdaq Composite (IXIC). Til að endurspegla að sveiflur í erlendum hlutabréfa- stöðum eru að jafnaði meiri en í vísitölunni er flökt vísitölunnar, sem notuð er í útreikningunum, margfaldað með 3. 4.2.3. Afsláttur fyrir viðskiptavaka Fjármálafyrirtæki gegna lykilhlutverki við að stuðla að seljanleika og dýpt á hlutabréfamarkaði sem viðskiptavakar. Til að endurspegla mikilvægi þessa hlutverks veitir fjármálaeftirlitið sérstakan afslátt af eiginfjárkröfum samkvæmt viðmiðum sem fjallað er um í kafla 5.2. Formúlan fyrir afsláttarprósentunni er sem hér segir: Þar sem: Afsláttur % = ( Σ i n = 1 (m in (p i , t i))) × 50% P • P = Meðalvirði eignasafns síðustu 60 viðskiptadaga • i = Hvert hlutabréf sem hefur verið í eignasafni P á síðustu 60 viðskiptadögum og er með virkan samning um viðskiptavakt • p = Meðalvirði hlutabréfs i í eignasafni P síðustu 60 viðskiptadaga i • t= Meðal dagleg velta hlutabréfs i síðustu 60 viðskiptadaga i Eins og fram kemur í formúlunni er afslátturinn einungis veittur af stöðum þar sem fjármálafyrirtæki hefur virkan samning um viðskiptavakt. Þar að auki nær afslátturinn aðeins til þess hluta stöðunnar sem er jafn eða lægri en meðalvelta á markaði á dag. Eiginfjárkrafa samkvæmt CRR virkar sem gólf, þ.e.a.s. afslátturinn getur aldrei leitt til neikvæðrar viðbótareiginfjárþarfar. Formúlan fyrir viðbótareiginfjárþörf eftir afslátt er því eftirfarandi: Stoð II-R eftir afslátt = MAX(0; (stoð I + stoð II-R) × (1 - afsláttur%) - stoð I) 4.3. Mat á fjárfestingarbók Viðmið fyrir ákvörðun um viðbótareiginfjárkröfu vegna markaðsáhættu byggjast á útreikningi á áætluðu hugsan- legu tapi sem kann að verða vegna óhagstæðra breytinga á mikilvægustu undirþáttum markaðsáhættu. Í könn- unar- og matsferlinu er tapsáhætta tengd hlutabréfa-, vaxta- og fasteignaáhættu í fjárfestingabók metin með álagsprófunum á eignasöfnum fjármálafyrirtækja. 4.3.1. Fastvaxtaáhætta í fjárfestingabók (IRRBB) Fastvaxtaáhætta í fjárfestingabók er ekki hluti af eiginfjárkröfu samkvæmt CRR. Mat á viðbótareiginfjárkröfu tekur mið af aðferðafræði og niðurstöðum ICAAP skýrslu fjármálafyrirtækis sem og niðurstöðum viðmiða Seðlabankans. Heildarmatið byggist ávallt á mati fjármálaeftirlitsins með hliðsjón af fyrirliggjandi upplýsingum og sérfræðimati. Meginviðmið fyrir vaxtaáhættu í fjárfestingabók byggist á viðmiðunarreglum EBA (EBA/GL/2022/14) auk framseldra reglugerða (ESB) 2024/856 og 2024/857, sbr. reglur nr. 1588/2025. Viðmiðið felur í sér mælingu á bæði efnahagslegu virði eigin fjár (e. economic value of equity, EVE) og hreinum vaxtatekjum (e. net interest income, NII). Eldra viðmið fyrir fastvaxtaáhættu („Eldri EVE mælikvarðinn“) er þó áfram haft til hliðsjónar. Fyrir báðar mælingarnar gildir að allar áhættuskuldbindingar vegna vaxtaáhættu sem stafar af starfsemi utan veltubókar í gjaldmiðlum þar sem hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki hefur viðeigandi stöður, þ.e. þar sem bók- fært virði fjáreigna eða skulda er í tilteknum gjaldmiðli eru annaðhvort: • > 5% af heildarfjáreignum eða -skuldum utan veltubókar, eða • < 5% en það er tekið með til að tryggja að samanlagðar fjáreignir og skuldir sem eru teknar með í útreikninginn séu hærri en 90% af heildarfjáreignum utan veltubókar, að undanskildum áþreifanlegum eignum, eða skuldum. Sex mismunandi áfallasviðsmyndir eru lagðar til grundvallar: 1) samhliða hliðrun upp, 2) samhliða hliðrun niður, 3) brattari ferill, 4) flatari ferill, 5) skammtímavextir upp og 6) skammtímavextir niður. Þær eru allar notaðar í EVE-mælingunni en aðeins fyrstu tvær eru notaðar fyrir NII-mælinguna. SEÐLABANKI ÍSLANDS 38 Tiltekin samhliða, skammtíma- og langtíma vaxtaáföll eru notuð til að setja fram áfallasviðsmyndir fyrir hvern gjaldmiðil. Vaxtaáföll fyrir alla gjaldmiðla aðra en ISK og verðtryggða ISK eru tilgreind í B-hluta viðaukans í framseldri reglugerð (ESB) 2024/856. Vaxtaáföll fyrir ISK og verðtryggðar ISK eru talin upp í töflunni hér að neðan og útleiðsla fyrir þessar sex áfallasviðsmyndir er lýst í 2. gr. framseldrar reglugerðar (ESB) 2024/856. ISK ISK-verðtryggt Samhliða 350 100 Skammtíma 500 150 Langtíma 250 100 EVE-mælikvarðinn EVE-mælikvarðinn mælir breytingar á efnahagslegu virði eigin fjár fjármálafyrirtækis sem rekja má til skyndi- legra og óvæntra vaxtabreytinga samkvæmt einni af sex áfallasviðsmyndunum sem taldar eru upp hér að ofan. EVE-mælikvarðinn er frábrugðinn þeim mælikvarða sem kveðið er á um í framseldri reglugerð (ESB) 2024/856 að því leyti að hann byggist enn á aðferð leiðrétts rauntíma (e. modified duration), fremur en sjóðstreymisað- ferð. Jafnframt er ekki tekið tillit til hegðunarlíkana fyrir innlán í honum. Forsendur fyrir EVE-mælikvarðanum eru eftirfarandi: a. Efnahagsreikningur sem rennur út (e. run-off) þar sem eignir á gjalddaga eru ekki endurnýjaðar. b. Allar eignir utan veltubókar sem eru vaxtanæmar eru teknar með. c. Lítil veltubókarviðskipti eru tekin með, nema vaxtaáhætta þeirra sé metin annars staðar. d. Sjálfvirkir og hegðunartengdir valkostir eru teknir með. e. Sértæk vaxtaþök og vaxtagólf fyrir einstaka fjármálagerninga eru tekin með. f. Allir gerningar sem teljast til almenns eiginfjárþáttar 1 og aðrir varanlegir eiginfjárgerningar án innköll- unardagsetninga eru undanskildir. g. Vanskilakröfur eru undanskildar ef þær eru undir 2% af heildarútlánaáhættu, annars eru þær teknar með að frádregnum afskriftum. h. Ef vaxtaálag og aðrir álagsþættir eru undanskildir verður að gera það á samræmdan hátt, í takt við aðferðir við áhættuvörn gegn vaxtaáhættu. Upplýsa þarf fjármálaeftirlitið um það. i. Gjalddagatengt vaxtagólf eftir áfall er notað fyrir hvern gjaldmiðil og byrjar í -150 punktum fyrir dagvexti (O/N). Gólfið hækkar um 3 punkta á ári og nær að lokum 0% við 50 ára gjalddaga. Ef markaðsvextir eru lægri en gólfið skulu þeir gilda. j. Breytingar vegna vaxtaáfalla eru teknar saman fyrir hvern gjaldmiðil. Öllum gjaldmiðlum er umbreytt í skýrslugjaldmiðil með því að nota dagslokagengi Seðlabanka Evrópu á viðmiðunardegi. Jákvæðar breytingar eru vegnar með stuðlinum 50%, eða 80% þegar um er að ræða ERM II-gjaldmiðla. k. Við núvirðingu skal nota viðeigandi almennan „áhættulausan“ ávöxtunarferil fyrir hvern gjaldmiðil. Ávöxtunarferilinn skal ekki innihalda sértækt áhættuálag eða lausafjárálag fyrir einstaka fjármálagern- inga, geira eða einingar. Þrátt fyrir viðmið fjármálaeftirlitsins sem hér hefur verið lýst sé almennt einfaldari en aðferðafræði sem tíðkast hjá stærri fjármálafyrirtækjum á markaði hvetur fjármálaeftirlitið fjármálafyrirtæki til að þróa aðferðir sem taka mið af hegðunarforsendum. Ákvörðun EVE er háð sérfræðilegu mati. NII-mælikvarðinn NII-mælikvarðinn mælir breytingar á hreinum vaxtatekjum yfir 12 mánaða tímabil sem rekja má til skyndilegra og óvæntra vaxtabreytinga samkvæmt annarri hvorri af fyrstu tveimur áfallasviðsmyndunum sem taldar eru upp hér að framan. Forsendur fyrir NII-mælikvarðanum eru þær sömu og fyrir EVE, með þremur undantekningum: a. Stöðugum efnahagsreikningi, þar sem stærð og samsetning, þ.m.t. eigna innan og utan efnahagsreikn- ings, skal viðhaldið með því að skipta út fjármálagerningum með sjóðstreymi á gjalddaga eða endur- verðlagningu (e. repricing) fyrir nýja gerninga sem hafa sambærilega eiginleika hvað varðar gjaldmiðil, fjárhæð og endurverðlagningartímabil (e. repricing period). Vaxtaálag nýrra gerninga skal byggjast á vaxtaálagi nýlega keyptra eða seldra vara með svipaða eiginleika. Þegar um er að ræða gerninga með sýnilegt markaðsverð skal nota nýlegt markaðsálag en ekki sögulegt markaðsálag. SEÐLABANKI ÍSLANDS 39 b. Vaxtatekjur og vaxtagjöld yfir eins árs tímabil eru tekin með, óháð gjalddaga og reikningsskilaaðferð viðkomandi vaxtanæmra gerninga utan veltubókar. c. Viðskiptaálag og aðrir álagsþættir eru ávallt teknir með. Eldri EVE-mælikvarðinn Þrátt fyrir gildistöku fyrrnefndra nýrra mælikvarða getur áfram komið til álita að nota eldri EVE-mælikvarðann. Sá mælikvarði byggist á skyndilegum, óvæntum og varanlegum samhliða hliðrunum á vaxtakúrfu um ±400 punkta fyrir óverðtryggðar íslenskar krónur, ±240 punkta fyrir verðtryggðar íslenskar krónur og ± 200 punkta fyrir aðra gjaldmiðla. Eignir og skuldir eru núvirtar með áhættulausum vaxtaferlum og með leiðréttri rauntímaaðferð (e. modi- fied duration). Gert er ráð fyrir efnahagsreikningi sem rennur út (e. run-off), engri kúpni (e. convexity), engum valréttum og 0% vaxtagólfi. Heimilt er að undanskilja vanskilalán og vaxtaónæm lán með virðisrýrnun. Engar aðlaganir vegna mismunar á gangvirði og bókfærðu virði eru heimilaðar. 4.3.2. Hlutabréfáhætta Viðmið fjármálaeftirlitsins fyrir hlutabréfaáhættu í fjárfestingabók í veltubók er reiknað sem summa eftirfarandi: • 370% áhættuvog fyrir óskráð hlutabréf í fjárfestingabók. • 290% áhættuvog fyrir skráð hlutabréf í fjárfestingabók. • Sé ekki unnt að beita gegnumhorfi vegna áhættuskuldbindinga fjárfestingabókar í sjóðum er 370% áhættuvog beitt. Eiginfjárkrafa vegna hlutabréfaáhættu í fjárfestingabók samkvæmt CRR er dregin frá niðurstöðunni. 4.4. Mat áhættu sem á uppruna í báðum bókum 4.4.1. Gjaldeyrisáhætta Til að meta hvort útreikningur eiginfjárkröfu vegna gjaldeyrisáhættu samkvæmt CRR sé fullnægjandi fyrir fjár- málafyrirtæki nýtir fjármálaeftirlitið viðmið sem byggist á 99% VaR reiknuðu með samdreifnifylki (e. covariance matrix VaR). Viðmiðið byggist á hreinni stöðu hvers fjármálafyrirtækis í hverjum gjaldmiðli, að undanskildum ISK, á skýrsludegi. Viðmiðið er skilgreint sem óhagstæðasta sögulega 250 daga tímabil á síðustu fimm árum, að teknu tilliti til gjaldeyrisstaðna. Daglegt VaR er skalað í árlegt VaR með kvaðratrót af 250. Til að sannreyna hvort gjaldeyrisstöður á skýrsludegi teljist „eðlilegar“ er VaR-niðurstaða skýrsludagsins borin saman við meðaltalsniðurstöðu VaR sem reiknuð er með gjaldeyrisstöðum síðustu 60 virkra daga fyrir skýrsludaginn. Eiginfjárkrafa vegna gjaldeyrisáhættu samkvæmt CRR er síðan dregin frá niðurstöðunni. 4.4.2. Verðbólguáhætta Verðbólguáhætta er hættan á tapi vegna óvæntra breytinga á verðbólgu sem stafa af misræmi milli verðtryggðra eigna og skulda. Ekki er tekið á verðbólguáhættu samkvæmt CRR en hún er í eðli sínu áþekk gjaldeyrisáhættu. Verðbólga er háð árstíðasveiflum og söguleg dreifing hennar er bæði með skeifni (e. skewness) og með hærra ferilris (e. excess kurtosis). Til að taka tillit til þessara eiginleika er söguleg þróun vísitölu neysluverðs leiðrétt fyrir árstíðasveiflum og er MVaR2 notað til að reikna út eins árs 99% VaR fyrir neikvæðan verðbólgujöfnuð: Við útreikning á MVaR fyrir jákvæðar stöður er notað neikvætt gagnasett (margfaldað með -1). Eiginfjárkrafa, sem hlutfall af verðbólgujöfnuði: 1. Jákvæð staða: 3,43% 2. Neikvæð staða: 6,08% K = { R × 3 , 43% ef R > 0 –R × 6,06% ef R > 0 Við mat á viðbótareiginfjárkröfu (K) horfir fjármálaeftirlitið til þess að núllpunktur í verðtryggingajöfnuði (verðtryggðar eignir og skuldir þær sömu) er ekki talinn vera heppilegur núllpunktur þar sem eiginfjárkrafan er 2. L.Cavenaile & T. Lejeune (2012). A Note on the Use of Modified Value-at-Risk, Journal of Alternative Investments. SEÐLABANKI ÍSLANDS 40 ekki tiltekin krónutala heldur hlutfall. Jafnframt er heppilegur núllpunktur talinn vera sú staða þegar verðbólga hefur ekki áhrif á eiginfjárhlutfall. Formúlan fyrir útreikning viðbótareiginfjárkröfunni er eftirfarandi: R = (V - M × Eignir × RW ) VTR VTR Þar sem: M = Stoð I + Stoð II-R + Eiginfjáraukar + 1% 1 - Skattaprósenta V = Verðtryggingarjöfnuður (Verðtryggðar eignir að frádregnum verðtryggðum skuldum) Eignir = Heildarvirði verðtryggðra eigna VTR RW = Meðalvegin áhættuvog verðtryggðra eigna VTR Stoð I = 8% samkvæmt CRR Stoð II-R= Eiginfjárþörf undir stoð II (t.d. 2%) Eiginfjáraukar = Samanlögð krafa um eiginfjárauka Skattaprósenta = Fyrirtækjaskattur, nú 26%. Vegna sögulegrar fylgni er fjármálafyrirtækjum heimilt að reikna verðbólguáhættu og vaxtaáhættu í fjár- festingabók í sameiginlegu líkani. Þar sem fylgnin er þó sveiflukennd og rofnar í sumum tilfellum hefur verið sett 75% gólf til að takmarka ávinning af áhættudreifingu þessara áhættuþátta. SEÐLABANKI ÍSLANDS 41 5 Rekstraráhætta Með vísan til kafla 1.4.5 í almenna hluta viðmiðanna fjallar þessi viðauki um viðmið sem fjármálaeftirlitið beitir við mat á því hvort veikleikar á rekstraráhættu séu til staðar sem geta leitt til viðbótareiginfjárkröfu (stoð II-R). Viðbótareiginfjárkrafa fyrir rekstraráhættu tekur m.a. mið af áhættusniði reksturs fjármálafyrirtækis, gæðum áhættustýringar og innra eftirlits og sögulegu tapi vegna rekstraráhættu. Fjármálafyrirtæki sem líklegt er að sæti slíkri kröfu eru meðal annars, en ekki eingöngu, þau sem standa frammi fyrir verulegri rekstraráhættu umfram þá kröfu sem reiknuð er út samkvæmt CRR (stoð I). Viðbótareiginfjárkrafa vegna rekstraráhættu getur numið samtals allt að 2 prósentustigum sem hlutfall af áhættugrunni en í mjög alvarlegum tilvikum getur hún þó verið hærri. Í töflu 5.1 eru dæmi um veikleika sem geta leitt til viðbótareiginfjárkröfu fyrir rekstraráhættu (stoð II-R) Tafla 5.1: Rekstraráhætta Undiráhættuþættir Dæmi Lagaleg áhætta (e. legal risk) þ.m.t. hlítingaráhætta (e. compli- • Veruleg áhætta á tapi þ.m.t. kostnaður, sektir, viðurlög eða refsibætur ance risk) og háttsemisáhætta (e. conduct risk) vegna atvika sem leiða til málareksturs. • Alvarleg brot gegn kröfum sem koma til vegna innlendra og/eða alþjóðlegra stjórnsýslu- eða lagaákvæða þ.m.t. sektir vegna AML/CFT. • Tíðni og alvarleiki rekstráhættuatvika/tapa og frávika hafa verið mikil og áhætta aukist verulega. Líkanaáhætta (e. model risk) • Ófullnægjandi eða alvarlegir vankantar á umgjörð líkana sem eru notuð við ákvarðanatökur og hafa áhrif á mikilvægan rekstur í starfseminni. • Líkön eru notuð án endurskoðunar og óháðs sannprófunarferlis. Upplýsinga- og fjarskiptatækniáhætta (e. ICT risk- inform- • Skortur á viðeigandi þekkingu og reynslu hjá stjórn félagsins á ation and communication technology risk) upplýsinga-og fjarskiptatækniáhættu (UFT). • Veikleikar í gagnaöryggi, afritunartöku, vistun afrita eða við endurheimt. Endurtekin alvarleg atvik, veikleikar í kerfum eða óljós ábyrgð. • Veik stýring á samningum við 3ju aðila UFT þjónustuveitendur. • Endurteknar athugasemdir í UFT úttektum og/eða ekki er unnið úr úrbótum með fullnægjandi hætti. • Almennar UFT prófanir ekki framkvæmdar með fullnægjandi hætti. Áhætta vegna þriðja aðila (e. third party risk) • Samþjöppun gagnvart þjónustuveitendum þriðja aðila er mjög mikil með löngum og flóknum undirverktakakeðjum. • Verulegir annmarkar á útvistun á mikilvægri starfsemi. • Ófullnægjandi útgöngu- eða endurreisnaráætlanir. Rekstrarlegur viðnámsþróttur (e. operational resilience), rekstrar- • Alvarleg ógn eða röskun á mikilvægri starfsemi sem gæti leitt til samfella og viðbúnaðaráætlanir (e. business continuity, response verulegra rekstrartruflana (þar með talin atvika tengd upplýsingatækni). and recovery) • Tilvist og prófanir á viðbragðsáætlunum fyrir mikilvæga starfsemi og utanaðkomandi þjónustuaðila er verulega ábótavant. Stjórnskipulag og innra eftirlit (e. organisational and internal • Verulegir annmarkar á ábyrgðarskiptingu milli þriggja varnarlína. control framework) • Verulegar brotalamir á umgjörð áhættustýringar þ.m.t. fyrir UFT. • Framkvæmd áhættumata, umgjörð stýringa og prófana á þeim verulega ábótavant. • Ófullnægjandi prófanir og eftirlit með nýjum vörum, ferlum og kerfum. • Verulegir annmarkar á ferlum og framkvæmd vegna AML/CFT. SEÐLABANKI ÍSLANDS 42 Viðauki Viðmið um verðmæti fiskveiðiheimilda Tafla 1 Viðmið um verðmæti og frádrag fiskveiðiheimilda Tafla 2 Viðmið um verðmæti og frádrag fiskveiði heimilda í aflamarkskerfi í krókaaflamarkskerfi Tegund Virði kr/kg Frádrag % Tegund Virði kr/kg Frádrag % Þorskur 3,128 30 Þorskur 2,659 30 Ýsa 1,427 30 Ýsa 1,213 30 Ufsi 739 55 Ufsi 628 55 Steinbítur 805 30 Steinbítur 684 30 Gullkarfi 818 35 Gullkarfi 695 35 Keila 487 40 Keila 414 40 Langa 823 35 Langa 700 35 Litli karfi 0 100 Litli karfi 0 100 Grálúða 3,153 45 Blálanga 734 55 Sandkoli 339 45 Hlýri 0 100 Skarkoli 862 30 Langlúra 770 30 Þykkvalúra/sólkoli 1,236 30 Skötuselur 1,513 55 Blálanga 864 55 Hlýri 805 100 Gulllax 395 45 Úthafsrækja 419 100 Grásleppa N/A N/A Norðuríshafsþorskur (norskur) 3,128 100 Íslensk sumargotssíld 757 35 Virði kr pr. 1% Kolmunni 387 80 Loðna 615 60 Makríll 588 80 Norsk-íslensk síld 485 80 SEÐLABANKI ÍSLANDS 43 Viðauki II EIGINFJÁRAUKAR Efnisyfirlit Inngangur 49 1 Verndunarauki 51 2 Sveiflujöfnunarauki 52 3 Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu 54 4 Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu 55 5 Kerfisáhættuauki 56 SEÐLABANKI ÍSLANDS 45 Inngangur Með vísan til kafla 2.4 í almenna hluta viðmiðanna, fjallar þessi viðauki nánar um álagningu eiginfjárauka, mark- mið þeirra og undanþágur frá þeim. Samkvæmt X. kafla laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, skulu fjármálafyrirtæki viðhalda eiginfjáraukum. Markmið eiginfjárauka er að bregðast við kerfislegri áhættu í fjármálakerfinu, auka viðnámsþrótt fjármálafyrir- tækja gegn útlánatöpum og draga úr áhrifum fjármálasveiflunnar á raunhagkerfið. Eiginfjáraukarnir eru fimm talsins: • Verndunarauki (e. capital conservation buffer). • Sveiflujöfnunarauki (e. countercyclical capital buffer). • Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu (e. capital buffer for global systemi- cally important institutions, G-SII buffer). • Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu (e. capital buffer for other systemically important insitutions, O-SII buffer). • Kerfisáhættuauki (e. systemic risk buffer). Í A-hluta X. kafla laga um fjármálafyrirtæki eru almenn ákvæði um eiginfjárauka og samanlagða kröfu um eiginfjárauka. Með samanlagðri kröfu um eiginfjárauka er átt við samanlagða kröfu eiginfjárauka sem hlutað- eigandi fjármálafyrirtæki ber að viðhalda hverju sinni. Af samanlagðri kröfu um eiginfjárauka ber, eftir því sem við á, fyrst að fullnægja kröfu um kerfisáhættuauka, síðan kröfu um eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjár- málafyrirtæki, því næst kröfu um sveiflujöfnunarauka og loks kröfu um verndunarauka, sbr. 83. gr. laga um fjár- málafyrirtæki og mynd 1. Samanlagðri kröfu um eiginfjárauka skal fullnægt með almennu eigin fé þáttar 1 (e. common equity tier 1, CET1) samkvæmt 2. kafla I. bálks annars hluta reglugerðar (ESB) nr. 575/2013 (CRR), sbr. 83. gr. a laga um fjár- málafyrirtæki. Hin samanlagða krafa um eiginfjárauka er reiknuð af áhættugrunni samkvæmt 3. mgr. 92. gr. CRR. Fjármálafyrirtæki skal viðhalda samanlagðri kröfu um eiginfjárauka á samstæðu-, undirsamstæðu- eða einingar- grunni, eftir því sem við á, sbr. 83. gr. c laganna. Viðhaldi fjármálafyrirtæki ekki samanlagðri kröfu um eiginfjárauka takmarkast eftir atvikum meðal annars ráðstöfun hagnaðar, útgreiðsla arðs, endurkaup eigin hluta og kaupaukagreiðslur, sbr. 86. gr. m – 86. gr. o laga um fjármálafyrirtæki, auk þess skal hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki útbúa og afhenda fjármálaeftirlitinu áætlun um verndun eigin fjár, sbr. 86. gr. s laganna. Mynd 1 Samanlögð krafa um eiginfjárauka Verndunarauki 2,5% (CET1) Sveiflujöfnunarauki 0-2,5%1 (CET1) Eiginfjárauki fyrir kerfislega Alþjóðavísu 1-3,5%2 mikilvæg fjármálafyrirtæki Landsvísu 0-3%1,2 (CET1) 1. Hlutfallið má þó vera hærra við sérstakar aðstæður. Kerfisáhættuauki 2. Samanlagt hlutfall kerfisáhættuauka og eiginfjárauka (CET1) 0-3%1,2 fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki má almennt ekki vera hærra en 5% af áhættugrunni. SEÐLABANKI ÍSLANDS 46 Ákvæði X. kafla laga um fjármálafyrirtæki gilda almennt ekki um verðbréfafyrirtæki. Á hinn bóginn skulu verðbréfafyrirtæki, sem skylt er að hafa innborgað stofnframlag sem nemur að lágmarki jafnvirði 730 þús. evra í íslenskum krónum, viðhalda eiginfjáraukum nema að þau fullnægi báðum eftirfarandi skilyrðum: 1. Ársverk eru færri en 250. 2. Ársvelta samkvæmt ársreikningi er ekki meiri en jafnvirði 50 millj. evra í íslenskum krónum eða eignir sam- kvæmt ársreikningi eru ekki meiri en jafnvirði 43 millj. evra í íslenskum krónum. Núgildandi kröfur um eiginfjárauka eru birtar á vef Seðlabankans. SEÐLABANKI ÍSLANDS 47 1 Verndunarauki Samkvæmt B-hluta X. kafla laga um fjármálafyrirtæki skulu fjármálafyrirtæki fullnægja kröfu um verndunarauka. Verndunaraukinn skal nema 2,5% af áhættugrunni. Kröfunni skal fullnægt með almennu eigin fé þáttar 1 og skal henni viðhaldið á samstæðu-, undirsamstæðu- eða einingargrunni, eftir því sem við á. Markmið hinnar lögbundnu kröfu um verndunarauka er að varðveita aukið eigið fé og efla viðnámsþrótt fjár- málafyrirtækja. Þannig hafi fjármálafyrirtæki viðbótar eigið fé sem þau geta nýtt til að mæta útlánatapi án þess að áframhaldandi starfsemi skerðist, einkum framboð lánsfjár. SEÐLABANKI ÍSLANDS 48 2 Sveiflujöfnunarauki Samkvæmt C-hluta X. kafla laga um fjármálafyrirtæki getur Seðlabankinn, með reglum sem hann setur að undangengnu samþykki fjármálastöðugleikanefndar, kveðið á um að fjármálafyrirtæki skuli viðhalda sveiflu- jöfnunarauka.1 Kröfunni skal fullnægt með almennu eigin fé þáttar 1 og skal krafan jafngilda áhættugrunni fjár- málafyrirtækis margfölduðum með vegnu meðaltali hlutfalls sveiflujöfnunarauka í þeim ríkjum á Evrópska efna- hagssvæðinu (EES) þar sem útlánaáhættuskuldbindingar fjármálafyrirtækisins eru staðsettar og skal aukanum viðhaldið á samstæðu-, undirsamstæðu- eða einingargrunni, eftir því sem við á. Almennt skal sveiflujöfnunarauki vegna áhættuskuldbindinga hér á landi nema 0–2,5% af áhættugrunni fjármálafyrirtækis og skal hlutfallið vera margfeldi af 0,25 prósentustigum. Hlutfallið má þó vera hærra en 2,5% ef áhættuþættir sem liggja til grundvallar mati á gildi sveiflujöfnunarauka gefa tilefni til. Fjármálafyrirtæki skulu birta upplýsingar um sveiflujöfnunarauka í samræmi við 18. gr. laga um fjármálafyrirtæki og 440. gr. CRR og fram- kvæmdarreglugerð (ESB) 2024/3172, sbr. reglur nr. 1554/2025, um upplýsingaskyldu fjármálafyrirtækja. Hlutfall sveiflujöfnunarauka skal endurskoða a.m.k. ársfjórðungslega. Ákvörðun um hækkun á hlutfalli sveiflujöfnunarauka skal taka gildi eigi síðar en tólf mánuðum eftir ákvörðunina, nema óvenjulegar aðstæður rétt- læti að ákvörðunin taki gildi fyrr. Á hinn bóginn skal lækkun hlutfalls sveiflujöfnunarauka taka gildi þegar í stað. Markmið kröfu um sveiflujöfnunarauka er að styðja við fjárhagslegan styrk fjármálafyrirtækis og vinna gegn því að aðgengi að lánsfé skerðist óhóflega á álagstímum sem gæti magnað áhrif efnahagsáfalla á fjármálakerfið og efnahagslífið. Hlutfall sveiflujöfnunarauka skal taka mið af sveiflutengdri kerfisáhættu. Við mat á henni skal litið til skuldasveiflu, einkum fráviks hlutfalls skulda af vergri landsframleiðslu frá langtímaleitni, áhættu sem stafar af óhóflegum vexti skulda hér á landi og annarra viðeigandi þátta. Sérstaklega skal tekið tillit til sérkenna íslensks efnahags. Fjármálastöðugleikanefnd hefur samþykkt viðmið við ákvörðun um gildi sveiflujöfnunarauka þar sem fram kemur að jákvætt hlutlaust gildi aukans skuli að öllu jöfnu nema 2-2,5% af áhættugrunni vegna innlendra áhættuskuldbindinga.2 Hlutfall sveiflujöfnunarauka er breytilegt milli fjármálafyrirtækja þar sem það tekur mið af áhættugrunni hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis og vegnu meðaltali hlutfalls sveiflujöfnunarauka í þeim ríkjum á EES þar sem viðeigandi áhættuskuldbindingar fjármálafyrirtækisins eru staðsettar.3 Endanlegt hlutfall er því reiknað sem vegið meðaltal hlutfalls sveiflujöfnunarauka sem gildir í þeim aðildarríkjum þar sem útlánaáhættuskuldbindingar fjár- málafyrirtækisins eru staðsettar margfaldað með áhættugrunni. Dæmi: Sveiflujöfnunarauki á Íslandi (2,5%) og í Noregi (2,5%), Svíþjóð (2%) og Þýskalandi (0,75%) eru reiknaðir sem hlutfall af áhættugrunni. Þetta þýðir til dæmis að öll útlán til sænskra mótaðila, óháð staðsetningu þess fjármálafyrirtækis sem veitir útlánið, bera 2% sveiflujöfnunarauka. Þar af leiðandi skal fjármálafyrirtæki, sem hefur 80% af útlánaáhættu sinni gagnvart íslenskum mótaðilum, 5% gagnvart sænskum mótaðilum, 6% gagnvart þýskum mótaðilum og 9% gagnvart norskum mótaðilum, viðhalda sveiflujöfnunarauka sem nemur 2,37% af áhættugrunni, sbr. nánar töflu 1. 1. Nú 2,5% af áhættugrunni, sbr. reglur nr. 256/2023, um sveiflujöfnunarauka á fjármálafyrirtæki. 2. Viðmið við ákvörðun um gildi sveiflujöfnunarauka (desember 2024). 3. Framseld reglugerð (ESB) nr. 1152/2014, sbr. reglur nr. 787/2022, um útreikning á hlutfalli sveiflujöfnunarauka á fjármálafyrirtæki. SEÐLABANKI ÍSLANDS 49 Tafla 1 Dæmi um útreikning á hlutfalli sveiflujöfnunarauka¹ Hlutfall (%) Landfræðileg staðsetning útlánaáhættuskuldbindinga (%) Ísland 2,5 80 Noregur 2,5 9 Svíþjóð 2,0 5 Þýskaland 0,75 6 Vegið meðaltal 2,37 100 1. Hlutföll sveiflujöfnunarauka miðað við mars 2026. Upplýsingar um hlutföll sveiflujöfnunarauka í ríkjum á EES eru birtar á vef Evrópska kerfisáhætturáðsins (ESRB). SEÐLABANKI ÍSLANDS 50 3 Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu Samkvæmt D-hluta X. kafla laga um fjármálafyrirtæki getur Seðlabankinn með reglum sem hann setur að undan- gengnu samþykki fjármálastöðugleikanefndar kveðið á um eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrir- tæki á alþjóðavísu.1 Kröfunni skal fullnægt með almennu eigin fé þáttar 1 og skal henni viðhaldið á samstæðu-, undirsamstæðu- eða einingargrunni, eftir því sem við á. Hlutfall eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu skal nema 1-3,5% af áhættu- grunni og skal það endurskoðað a.m.k. árlega. Eigi bæði eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu og eiginfjárauki fyrir kerfis- lega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu við skulu eiginfjáraukarnir ekki lagðir saman heldur skal aðeins sá hærri gilda, sbr. 1. mgr. 83. gr. c laganna. Samanlagt hlutfall kerfisáhættuauka og eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki má ekki vera hærra en 5% af áhættugrunni nema með samþykki fastanefndar EFTA- ríkjanna 2. mgr. sömu greinar. Ekkert fjármálafyrirtæki hér á landi hefur verið skilgreint sem kerfislega mikilvægt á alþjóðavísu. Upplýsingar um kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu og hlutföll eiginfjárauka fyrir þau má nálgast á vefsíðu Alþjóðlega fjármálastöðugleikaráðsins (FSB). 1. Samkvæmt 86. gr. b laga um fjármálafyrirtæki og framseldri reglugerð (ESB) nr. 1222/2014, sbr. reglur nr. 886/2022, um afmörkun á kerfislega mikil- vægu fjármálafyrirtæki á alþjóðavísu. SEÐLABANKI ÍSLANDS 51 4 Eiginfjárauki fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu Samkvæmt E-hluta X. kafla laga um fjármálafyrirtæki getur Seðlabankinn með reglum sem hann setur að undan- gengnu samþykki fjármálastöðugleikanefndar kveðið á um að fjármálafyrirtæki, sem telst kerfislega mikilvægt á landsvísu samkvæmt 86. gr. e sömu laga, skuli viðhalda eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu.1 Kröfunni skal fullnægt með almennu eigin fé þáttar 1 og skal henni viðhaldið á samstæðu-, undir- samstæðu- eða einingargrunni, eftir því sem við á. Hlutfall eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki á landsvísu skal nema 0–3% af áhættu- grunni. Hlutfallið má þó vera hærra en 3% með samþykki fastanefndar EFTA-ríkjanna. Samanlagt hlutfall eigin- fjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki og kerfisáhættuauka má þó ekki vera hærra en 5% af áhættu- grunni nema með samþykki fastanefndar EFTA-ríkjanna, sbr. 2. mgr. 83. gr. c laga um fjármálafyrirtæki. Kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki eru þau sem vegna stærðar og eðlis starfsemi sinnar geta haft umtals- verð neikvæð áhrif á stöðugleika fjármálakerfisins og á raunhagkerfið lendi þau í erfiðleikum. Af þessum ástæðum og sökum þess að kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki eru almennt mikilvæg varðandi starfsemi fjármálainnviða og aðgang almennings að greiðsluþjónustu og eigin sparifé er opinbert öryggisnet um þau þéttara en ella og beinar og óbeinar ábyrgðir á skuldbindingum þeirra víðtækari. Það magnar freistnivanda sem birtist í því að þessi fyrirtæki gætu tekið meiri áhættu en hagkvæmt er fyrir fjármálakerfið í heild. Þar af leiðandi er þörf á regluverki, einkum í formi aukinna eiginfjárkrafna og virkara eftirlits en ella, sem vinnur á móti þessari tilhneigingu. Samkvæmt 86. gr. e laga um fjármálafyrirtæki, sbr. d-lið 13. gr. laga nr. 92/2019, um Seðlabanka Íslands, ákveður fjármálastöðugleikanefnd hvort fjármálafyrirtæki skuli teljast, á einingar-, undirsamstæðu- eða sam- stæðugrunni, eftir því sem við á, kerfislega mikilvægt hér á landi með tilliti til þess hvort starfsemi þess sé þess eðlis að hún gæti haft áhrif á fjármálastöðugleika. Við matið skal a.m.k. taka mið af eftirfarandi:2 a. Stærð. b. Mikilvægi fyrir efnahag EES eða Íslands. c. Umfangi starfsemi yfir landamæri. d. Samtengingu fjármálafyrirtækisins eða samstæðu þess við fjármálakerfið. Endurskoða skal afmörkun á kerfislega mikilvægum fjármálafyrirtækjum og hlutfall eiginfjáraukans a.m.k. árlega. Fjármálafyrirtækin Arion banki hf., Íslandsbanki hf. og Landsbankinn hf. hafa verið skilgreind af fjármála- stöðugleikanefnd sem kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki hér á landi frá árinu 2016. Upplýsingar um kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki í ríkjum á EES og hlutföll eiginfjárauka fyrir þau má nálgast á vefsíðu ESRB. 1. Nú 3% af áhættugrunni, sbr. reglur nr. 1415/2024, um eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki. 2. Guidelines on the criteria to determine the conditions of application of Article 131(3) of Directive 2013/36/EU (CRD) in relation to the assessment of other systemically important institutions (O-SIIs) (EBA/GL/2014/10). SEÐLABANKI ÍSLANDS 52 5 Kerfisáhættuauki Samkvæmt F-hluta X. kafla laga um fjármálafyrirtæki getur Seðlabankinn með reglum sem hann setur að undan- gengnu samþykki fjármálastöðugleikanefndar kveðið á um að fjármálafyrirtæki skuli viðhalda kerfisáhættuauka.1 Heimilt er að takmarka skyldu til að viðhalda kerfisáhættuauka við einn eða fleiri flokka fjármálafyrirtækja. Kröfunni skal fullnægt með almennu eigin fé þáttar 1 og skal henni viðhaldið á samstæðu-, undirsamstæðu- eða einingargrunni, eftir því sem við á. Hlutfall kerfisáhættuauka getur verið á bilinu 0-3% af áhættugrunni fjármálafyrirtækis eða ákveðnum flokki eða flokkum áhættuskuldbindinga2 og skal það endurskoðað a.m.k. annað hvert ár. Þegar ríkar ástæður eru fyrir hendi má hlutfallið vera hærra en 3% með samþykki ráðherra. Hlutfallið má þó ekki fara yfir 5% án þess að samþykki fastanefndar EFTA-ríkjanna sé einnig aflað. Hlutfallið skal vera margfeldi af 0,5 prósentustigum. Um samspil kröfu um kerfisáhættuauka og kröfu um eiginfjárauka fyrir kerfislega mikilvæg fjármálafyrirtæki vísast til umfjöllunar um síðarnefnda aukann í kafla 4. Markmið kerfisáhættuauka er að koma í veg fyrir eða takmarka áhrif af kerfisáhættu, sem tengist grunngerð hagkerfisins og breytist lítið yfir tíma, á starfsemi fjármálafyrirtækis. Eins og áður segir, getur hlutfall kerfisáhættuauka verið af öllum áhættugrunni fjármálafyrirtækis, inn- lendum áhættugrunni eða öðrum flokki eða flokkum áhættuskuldbindinga. Ef kerfisáhættuaukinn tekur aðeins til áhættuskuldbindinga hér á landi er virkt hlutfall hans reiknað á þann hluta áhættugrunns sem er staðsettur hér á landi, sbr. umfjöllun um vegið meðaltal hlutfalls sveiflujöfnunarauka í kafla 3. Dæmi: Ef innlendur hluti áhættugrunns nemur 80% af áhættugrunni fjármálafyrirtækis og hlutfall kerfisáhættu- auka nemur 2% er virkt hlutfall hans 1,6% (80% * 2%) af áhættugrunni. Upplýsingar um hlutföll kerfisáhættuauka í ríkjum á EES má nálgast á vefsíðu ESRB. 1. Nú 2% af innlendum áhættugrunni fjármálafyrirtækja, sem hafa heimild til móttöku innlána., sbr. reglur nr. 1414/2024, um eiginfjárauka fyrir fjármála- fyrirtæki vegna kerfisáhættu. 2. Guidelines on the appropriate subsets of sectoral exposures to which competent or designated authorities may apply a systemic risk buffer in accor- dance with Article 133(5)(f) of Directive 2013/36/EU (EBA/GL/2020/13). SEÐLABANKI ÍSLANDS 53